كه عالم و جاهل در آن دو مساوى مى‌باشند (پس اگر با آب نجس جهلا وضو بگيرد باطل مى‌باشد) بر خلاف مباح بودن آن كه اگر جهلا و بدون اطلاع از غصبى بودن آب و يا فراموش كردن آن، وضو بگيرد صحيح است، حتى اگر در بين وضو متوجه غصبى بودن آب شود آن قسمتى را كه انجام داده صحيح است و باقيمانده را با آب مباح تمام مى‌كند، و اگر بعد از شستن دست چپ متوجه غصبى بودن آب شود، آيا جايز است با رطوبتى كه در دست دارد مسح كند و وضويش صحيح باشد يا نه؟ دو وجه بلكه دو قول است. و فرق گذاشتن بين موردى كه اجزاء آبى كه در دستش هست عرفا آب محسوب شود. و بين موردى كه صرف رطوبتى باشد كه عرفا از كيفيات است بعيد نيست، پس در صورت دوم صحيح و در صورت اول وضويش باطل است. و همچنين است حكم در صورتى كه اعضاء وضو رطوبتى از آب غصبى داشته باشد و بخواهد قبل از خشك شدن آن با آب مباح وضو بگيرد.

(٢)

مسأله ٧- وضو و آشاميدن و ساير تصرفات اندكى كه سيره عقلا بر آن جارى است‌

(معمول مى‌باشد) در نهرهاى بزرگ و قنات‌ها و غير آنها جايز است اگر چه رضايت مالكين را نداند، بلكه اگر چه در ميان صاحبان آنها صغير و ديوانه باشد، ولى اگر همه مالكين يا بعضشان نهى (از اينگونه تصرفات) بنمايند جواز تصرفات مورد اشكال است. و در صورتى كه كسى نهرى را غصب كرده باشد (بازهم) تصرفات نامبرده براى سايرين جايز است نه براى غاصب.

(٣)

مسأله ٨- اگر آب مباحى در ظرف غصبى باشد وضو گرفتن به نحو ارتماسى با آن جايز نيست‌

چه آب ديگرى داشته باشد و چه نداشته باشد امّا وضو گرفتن با برداشتن از آن در صورتى كه آب منحصر به آن باشد صحيح نيست و بايد تيمم نمايد ولى اگر آن آب را در ظرف مباحى بريزد و وضو بگيرد صحيح است و اگر به آب مباح ديگرى دسترسى داشته باشد (يعنى آب منحصر به آن ظرف غصبى نباشد) وضو گرفتن با برداشتن آب از آن ظرف غصبى صحيح است اگر چه از جهت تصرف در ظرف غصبى كار حرامى را انجام داده است‌

(٤)

مسأله ٩- وضو گرفتن زير چادر غصبى‌

بلكه در اطاق غصبى اگر زمينش مباح باشد صحيح است‌

(٥)

مسأله ١٠- از حوضهاى مساجد و مدارس و مانند آنها در صورتى كه كيفيت وقف را نداند

و احتمال بدهد كه واقف شرط كرده كه جز نمازگزاران در مسجد و ساكنين مدرسه كسى از آنها استعمال نكند، وضو گرفتن جايز نيست اگر چه براى نمازگزاران و ساكنان مزاحمتى ايجاد نكند.

ولى اگر سيره و عادت ديگران بر وضوى از آنها و بدون جلوگيرى ساكنين و