نيست، پس احتياط در مورد آن اين است كه نماز را (بعد از تمام كردن) از نو بخواند هر چند باعث بطلان نماز نبودن چنين گريه‌اى خالى از قوّت نيست، و نمازگزارى كه گريه باطل كننده نماز بر او غلبه كند (و بى‌اختيار گريه كند)، احتياط آن است كه نمازش را بعد از تمام كردن دوباره بخواند، بلكه وجوب دوباره خواندن (و باطل شدن نماز) خالى از قوّت نيست و در اين كه گريه بر سيد الشهداء «ارواحنا فداه» جايز باشد، تأمّل و اشكال است. پس احتياط ترك نشود (در نماز بر آن حضرت گريه نكند)

(١)

هفتم- هر كارى كه نماز را از بين مى‌برد و صورت نماز را بهم مى‌زند

بطورى كه صحيح باشد كه نام نماز از آن سلب شود (كه گفته شود مشغول نماز نيست بلكه مشغول چيز ديگرى است)، اگر چه كم باشد كه چنين كارى- عمدا يا سهوا- نماز را باطل مى‌كند، ولى كارى كه صورت نماز را به هم نمى‌زند، چنانچه موالات نماز، به معناى عرفا پى‌درپى انجام دادن افعال نماز را از بين ببرد، در صورتى كه عمدا- نه سهوا- انجام دهد، بنا بر احتياط (واجب)، نماز را باطل مى‌كند و اگر موالات مذكور را از بين نبرد، انجام عمدى آن نماز را باطل نمى‌كند تا چه رسد به اين كه سهوا باشد، اگر چه زياد باشد، مثل حركت انگشتان و با دست و يا غير دست اشاره كردن به منظور صدا زدن كسى و (مانند) كشتن مار و عقرب، و برداشتن طفل، و زمين گذاشتن او و بغل كردن او، و شير دادن او، و مانند اينها از چيزهائى كه نه منافاتى با موالات دارد و نه صورت نماز را به هم مى‌زند.

(٢)

هشتم- خوردن و آشاميدن‌

هر چند- بنا بر احتياط (واجب)- كم باشند. امّا فرو بردن ريزه‌هائى (از غذا و غيره) كه در دهان يا در لابلاى دندانها باقيمانده است، اشكالى ندارد، ولى احتياط، در اجتناب از آن است و احتياط ترك نشود كه از نگهداشتن شكر (و مثلا آب نبات) در دهان- اگر چه كم باشد- تا آب شود و كم‌كم از گلو پائين رود، اجتناب نمايد، هر چند كه صورت نماز را به هم نزند و با موالات هم منافات نداشته باشد.

و در تمام مبطلاتى كه شنيدى، فرقى ميان نماز واجب و مستحب نيست (هم نماز واجب را باطل مى‌كند و هم نماز مستحبّى را) مگر رو گرداندن از قبله در نافله كه در حال راه رفتن، خوانده مى‌شود، كه در غير نافله، احتياط (واجب) آن است كه نماز را باطل مى‌كند، و مگر آدم تشنه‌اى كه مشغول دعا در نماز وتر است و قصد روزه گرفتن همان روز را دارد و بترسد كه ناگهان صبح شود و آب در مقابل او باشد و تنها نياز داشته باشد دو سه قدمى راه برود، كه چنين كسى برايش جايز است راه برود و بقدرى بياشامد كه سيراب شود، اگر چه زمانش طولانى گردد. به شرطى كه كار ديگرى كه نماز را باطل مى‌كند، انجام ندهد، حتى اينكه وقتى خواست به جاى خود برگردد، عقب عقب بيايد تا پشت به قبله نشود، و اقوا آن است (در جواز اين عمل) اقتصار بر خصوص آشاميدن آب شود، نه خوردن، و نه آشاميدن غير آب (مثلا شربت)- گرچه مدّتش كم باشد- كما اين كه احتياط (واجب) آن است كه (در جواز اين عمل) اقتصار بر نماز وتر مى‌شود نه نمازهاى مستحبى ديگر و بعيد نيست كه اين حكم اختصاص به حال دعا (در نماز وتر) نداشته باشد. بنابراين ساير حالات نماز وتر هم، به حال دعاء ملحق مى‌شود (و در آن حالات هم چنين كارى جايز است) اگر چه احتياط آن است كه اختصاص‌