، بعد معلوم شود كه شب نبوده، ولى اگر علّتى (مانند ابر و غبار شديد) در هوا باشد و لذا گمان كند شب شده و افطار كند، بعد معلوم شود اشتباه كرده (مغرب نبوده)، قضا بر او واجب نيست.

(٢)

نهم- آنكه براى خنك شدن با مضمضه يا غير آن آب را در دهان كند و بى‌اختيار داخل حلق شود

، و همچنين است اگر آب را بى‌جهت در دهان نمايد (و بى‌اختيار فرو رود قضاى روزه واجب است) و امّا اگر فراموش كند و آب را فرو ببرد قضاء بر او واجب نيست و همچنين است اگر براى وضوى نماز مضمضه كند و بى‌اختيار فرو رود كه قضاء بر او واجب نيست و احتياط مستحب آن است كه به موردى كه وضوء براى نماز واجب باشد اكتفا شود، اگر چه واجب نبودن قضاء (در مضمضه) براى هر وضويى بلكه براى مطلق طهارت، خالى از قوّت نيست.

(٣)

شرايط صحيح بودن روزه و واجب بودن آن‌

(٤)

مسأله ١- شرايط صحيح بودن روزه چند چيز است:

اسلام و ايمان و عقل و خالى بودن از حيض و نفاس.

پس روزه از غير مؤمن اگر چه در جزئى از روز ايمان نداشته باشد، صحيح نيست.

بنابراين اگر در بين روز، مرتدّ شود و دوباره به اسلام برگردد، روزه او صحيح نيست. اگر چه روزه معيّنى باشد و قبل از ظهر تجديد نيّت كند و همچنين است روزه از شخص ديوانه اگر چه ادوارى باشد خواه تمام روز را فراگيرد و خواه در جزئى از روز باشد، (صحيح نيست) و همچنين است كسى كه مست يا بيهوش شود و براى كسى كه از مستى به هوش آيد، اگر قبلا نيّت روزه داشته احتياط (مستحب) است كه روزه آن روز را تمام كند و قضايش را هم بگيرد و براى كسى كه از بى‌هوشى به هوش آمده و قبلا هم نيّت روزه داشته احتياط (مستحب) است كه آن را تمام كند و اگر نيّت روزه نداشته، قضاء كند و روزه شخص خواب، اگر قبل از خواب، نيّت روزه داشته، صحيح است اگر چه تمام روز را خواب باشد. و همچنين زن حائض و نفساء روزه‌اش صحيح نيست، اگر چه يك لحظه قبل از مغرب عارض شود يا يك لحظه بعد از سپيده صبح قطع شود و از شرايط صحيح بودن روزه آن است كه، بيمارى يا چشم دردى نداشته باشد كه روزه برايش ضرر دارد، كه باعث اين مى‌شود، مرض و درد چشم شديد شود، يا بهبودش طولانى شود و يا درد آن بيشتر گردد، چه يقين كند كه روزه ضرر دارد و چه احتمال آن به‌