، ظاهر آن است كه اگر در همين جاها قضاى آن را مى‌خواند، مخيّر بين شكسته و تمام خواندن باشد و اگر قضا در غير جاهاى تخيير باشد، بايد احتياطا فقط به صورت شكسته قضا نمايد.

(٢)

مسأله ٧- قضاى نمازهاى نافله شبانه‌روزى، مستحب است‌

، و ترك قضاى آنها در صورتى كه به خاطر جمع كردن دنيا، آنها را ترك نموده، كراهت مؤكّد دارد، و كسى كه نمى‌تواند آنها را قضا نمايد، براى او مستحب است كه به مقدار توانائيش صدقه بدهد و كمترين صدقه آن است كه براى هر دو ركعت، يك مدّ (حدود ده سير گندم مثلا) صدقه بدهد و اگر نتوانست براى هر چهار ركعت، يك مدّ صدقه بپردازد و اگر نتوانست يك مدّ براى نمازهاى مستحبى شب و يك مد براى نمازهاى مستحبى روز صدقه بدهد.

(٣)

مسأله ٨- اگر چند نماز از او فوت شود

، چنانچه كيفيّت فوت شدن و مقدّم و مؤخّر بودن آنها را مى‌داند، احتياط آن است كه قضاى نمازى را كه جلوتر فوت شده بر قضاى نمازى كه بعدا فوت شده، مقدّم نمايد و امّا نمازهايى كه در اداى آنها، شرعا ترتيب معتبر است، مانند نماز ظهر و عصر و نماز مغرب و عشا از يك روز، بنابر اقوا ترتيب در قضاى آنها واجب است، و اگر چنانچه ترتيب ترك شدن نمازها را نمى‌داند، احتياط آن است كه در قضاى آنها، ترتيب را رعايت كند، اگر چه واجب نبودن ترتيب در اين صورت خالى از قوّت نيست، بلكه واجب نبودن ترتيب در قضاى نمازها در هيچ صورتى مگر آن نمازى كه در اداى آن ترتيب معتبر باشد، خالى از قوّت نيست.

(٤)

مسأله ٩- اگر بداند يكى از نمازهاى پنج‌گانه بطور نامعيّن به گردنش است‌

، كافى است كه يك نماز صبح و يك نماز مغرب و يك چهار ركعتى به قصد «ما فى الذّمة» كه مردّد بين نماز ظهر و عصر و عشا است بخواند و در بلند و آهسته خواندن اين چهار ركعت مخيّر است و اگر مسافر باشد، كافى است كه يك نماز مغرب و دو ركعت مردّد بين چهار نماز (صبح، ظهر، عصر، عشا) بخواند و اگر نداند كه حاضر بوده است يا مسافر (و نمازش قضا شده) بايد يك نماز مغرب و دو ركعت مردد بين چهار نماز (صبح، ظهر، عصر، عشا) و يك چهار ركعتى كه مردّد بين سه نماز (ظهر، عصر، عشا) است، بخواند.

و اگر بداند كه دو نماز از پنج نماز يك روز بر عهده او است، بايد يك نماز صبح، سپس يك نماز چهار ركعتى كه مردّد بين نماز ظهر و عصر باشد و پس از آن يك نماز مغرب و سپس يك نماز چهار ركعتى كه مردّد بين نماز عصر و عشا باشد بخواند و (در همين مورد) مى‌تواند يك نماز صبح سپس يك چهار ركعتى كه مردد بين نماز ظهر و عصر و عشا باشد و پس از آن يك نماز مغرب و پس از آن يك چهار ركعتى كه مردّد بين نماز عصر و عشا است بخواند و اگر بداند كه اين دو نماز (از يك روز) در مسافرت قضا شده، بايد دو ركعت كه مردّد بين چهار نماز (صبح، ظهر، عصر، عشا) است و يك نماز مغرب و دو ركعت كه مردّد بين سه نماز غير از اوّلى آنها باشد، بخواند، و مى‌تواند كه دو ركعت مردّد بين نماز صبح و ظهر و عصر و يك نماز مغرب و دو ركعت كه مردّد بين نماز ظهر و