ترجمه تحرير الوسيلة (جامعه مدرسین)

مقدمه تحقيق

اجتهاد و تقليد

مسأله 1 - عمل به احتياط اگر چه موجب تكرار هم باشد بنابر اقوا جايز است

مسأله 2 - تقليد عملكردنى است كه مستند به فتواى فقيه معينى باشد

مسأله 3 - مرجع تقليد بايد عالم، مجتهد، عادل و با ورع 1 در دين خدا باشد

مسأله 4 - مقلدى كه از مجتهد زنده تقليد نموده مىتواند به مجتهد زنده ديگرى كه با او مساوى است، عدول نمايد

مسأله 5 - تقليد فقيه اعلم در صورت امكان، بنابر احتياط، واجب است

مسأله 6 - اگر مقلد نتواند اعلم را كه منحصر به يكى از دو نفر است، تشخيص دهد

مسأله 7 - در مسأله وجوب تقليد اعلم، شخص عامى بايد از اعلم تقليد نمايد

مسأله 8 - اگر دو مجتهد از نظر علمى مساوى باشند

مسأله 9 - شخص عامى در طول مدتى كه از مجتهد يا اعلم فحص مىكند، بايد احتياط كند

مسأله 10 - تقليد از غير اعلم در مواردى كه فتواى او با فتواى اعلم موافق باشد جايز است

مسأله 11 - در مسألهاى كه اعلم فتوا ندارد، رجوع به غير اعلم جايز است

مسأله 12 - اگر مقلد از كسى كه صلاحيت فتوا دادن نداشته تقليد نمايد

مسأله 13 - تقليد ميت ابتداء جايز نيست

مسأله 14 - اگر مجتهدى كه مقلد از او تقليد مىنمود فوت نمايد

مسأله 15 - كسى كه از طرف مجتهد اذن يا وكالت دارد كه در وقفها، وصيتها و اموال قصر 4 تصرف نمايد

مسأله 16 - اگر مقلد عبادت يا عقد و يا ايقاعى 6 را بر طبق فتواى مرجع تقليدش انجام دهد

مسأله 17 - اگر مقلد بدون تحقيق از مجتهدى تقليد كرد

مسأله 18 - اگر براى مجتهد موجبات فقدان شرايط مانند فسق يا ديوانگى و يا فراموشى پيش آيد

مسأله 19 - اجتهاد و اعلميت به طرق زير ثابت مىشود

مسأله 20 - عمل جاهل مقصرى كه هنگام عمل نيز متوجه جهل خود باشد

مسأله 21 - نظر مجتهد را از سه راه مىتوان بدست آورد

مسأله 22 - اگر دو نفر فتواى مجتهد را به اختلاف نقل كنند

مسأله 23 - ياد گرفتن مسائل شرعى كه غالبا مورد ابتلاء است مانند شكيات و سهويات واجب است

مسأله 24 - اگر مقلد عباداتش را مدتى بدون تقليد انجام داده و مقدار آن مدت را نداند

مسأله 25 - اگر اعمال گذشتهاش را با تقليد انجام داده ولى نمىداند كه تقليدش صحيح بوده

مسأله 26 - اگر مدتى از بلوغش بگذرد، سپس شك كند كه آيا اعمالش را با تقليد صحيح انجام داده يا نه

مسأله 27 - در شخص مفتى 8 و در قاضى، عدالت شرط است

مسأله 28 - عدالت صفت نفسانى ريشهدارى است

مسأله 29 - حكم صفت عدالت با ارتكاب گناهان كبيره يا اصرار بر صغيره زائل مىشود

مسأله 30 - اگر شخصى فتواى مجتهدى را اشتباها نقل كند

مسأله 31 - اگر در بين نماز مسألهاى پيش آيد كه حكمش را نداند

مسأله 32 - كسى كه در اجراء عقد، ايقاع، اداء خمس، زكات، كفاره و مانند اينها از جانب ديگرى وكيل است

مسأله 33 - اگر معاملهاى بين دو نفر انجام گيرد كه يكى از آنها مقلد مجتهدى است

مسأله 34 - احتياط مطلق(بدون هيچ قيدى)

پاورقيها

كتاب طهارت

احكام آبها

مسأله 1 - آب مضاف پاك است

مسأله 2 - آب مطلق با تبخير از مطلق بودن خارج نمىشود

مسأله 3 - اگر در مطلق يا مضاف بودن مايعى شك كند

مسأله 4 - تمام اقسام آب مطلق كه در اثر تماس با نجاست، رنگ يا بو يا طعم آن تغيير كند

مسأله 5 - معيار نجس شدن اين است كه آب با اوصاف نجاست تغيير كند

مسأله 6 - معيار، تغيير يكى از اوصاف سهگانه آب به سبب نجاست است

مسأله 7 - اگر متنجسى كه وصف نجاست را دارد در آب معتصم 3 بيفتد

مسأله 8 - آب جارى كه از زمين مىجوشد

مسأله 9 - آب راكدى كه متصل به آب جارى باشد

مسأله 10 - آب جارى و آنچه در حكم آن است اگر بوسيله نجاست تغيير يافته و نجس شود

مسأله 11 - آب راكدى كه ماده 4 ندارد

مسأله 12 - اگر شك كند كه آب قليلى ماده دارد يا نه

مسأله 13 - آب راكد اگر به اندازه كر باشد با ملاقات نجاست، نجس نمىشود

مسأله 14 - آب كر به دو صورت اندازهگيرى مىشود

مسأله 15 - آبى كه نمىداند كر است يا نه

مسأله 16 - اگر آب قليل كر شود

مسأله 17 - آب باران در حالى كه از آسمان مىبارد مانند جارى است

مسأله 18 - مقصود از آب بارانى كه جز با تغيير نجس نمىشود

مسأله 19 - آب باران به هر چيز نجسى كه قابل پاك شدن است برسد آن را پاك مىكند

مسأله 20 - اگر آب باران به تمام رختخواب نجس برسد

مسأله 21 - اگر پشت بام نجس باشد

مسأله 22 - آب راكد نجس كه باران بر آن ببارد و با آن ممزوج شود پاك مىشود

مسأله 23 - آبى كه در وضو بكار رفته بدون اشكال پاك و پاككننده از حدث و خبث 7 است

مسأله 24 - آبى كه براى برطرف كردن خبث استعمال شده

مسأله 25 - آب استنجاء خواه از بول يا غائط پاك است

مسأله 26 - در پاك بودن آب استنجاء، رسيدن آب به مخرج قبل از رسيدن دست به مخرج شرط نيست

مسأله 27 - اگر نجس بين چند چيز محدود مشتبه باشد

مسأله 28 - اگر يكى از دو ظرف مشتبه(كه مسلما يكى از آن دو نجس است) بريزد

احكام تخلى(بول و غائط كردن)

مسأله 1 - در حال تخلى مانند ساير اوقات پوشاندن عورت از ناظر محترم 8 مرد يا زن حتى ديوانه و طفل، كه تشخيص مىدهند، واجب است

مسأله 2 - پوشاندن عورت با هر چه كه آن را بپوشاند

مسأله 3 - نگاه كردن به عورت ديگرى از پشت شيشه

مسأله 4 - اگر ناچار شود در مقام معالجه به عورت شخص ديگرى نگاه كند

مسأله 5 - مقاديم بدن - سينه و شكم - را رو به قبله يا پشت به قبله قرار دادن

احكام استنجاء

مسأله 1 - بنابر احتياط واجب مخرج بول را با آب دو مرتبه بايد شست

مسأله 2 - در شستن مخرج غائط با آب بايد عين نجاست و آثار آن از بين برود

مسأله 3 - در استنجاء از غائط وقتى به مسح اكتفاء مىشود كه غائط بيش از حد معمول اطراف مخرج را آلوده نكرده باشد

مسأله 4 - استنجاء با چيزهاى محترم 11 حرام است

مسأله 5 - دست ماليدن به مخرج بول در وقت شستن واجب نيست

احكام استبراء

مسأله 1 - لازم نيست خود شخص استبراء كند

مسأله 2 - اگر شك كند در اينكه استبراء كرده يا نه

مسأله 3 - كسى كه استبراء نكرده، اگر شك كند كه رطوبتى از او خارج شده

مسأله 4 - اگر(كسى كه استبراء نكرده) بداند چيزى كه از او خارج شده مذى است

مسأله 5 - اگر بعد از بول وضو بگيرد سپس از او رطوبت مشتبهى خارج شود

احكام وضو

واجبات وضو

مسأله 1 - شستن صورت و دستها و مسح سر و پاها در وضو واجب است

مسأله 2 - بنابر احتياط واجب بايد صورت از بالا به پايين شسته شود

مسأله 3 - شستن آن مقدار از ريش كه از حد صورت 13 بيشتر است واجب نيست

مسأله 4 - شستن قسمتهاى داخلى، مانند چشم و بينى و آن مقدار از لبها كه پس از بر هم نهادن پيدا نمىباشد، واجب نيست

مسأله 5 - برطرف كردن چرك زير ناخنها به غير از قسمتى كه جزء ظاهر حساب مىشود واجب نيست

مسأله 6 - اگر از دستها يا صورت گوشتى كنده شد شستن جاى آن كه ظاهر شده واجب است

مسأله 7 - رساندن آب به شكافهائى كه پشت دست پيدا مىشوند

مسأله 8 - برآمدگى روى پوست مانند تاولى كه موقع سوختن بوجود مىآيد

مسأله 9 - وضو گرفتن به طريق فرو بردن(دست و صورت) در آب وضوى ارتماسى با مراعات شستن از بالا به پايين صحيح است

مسأله 10 - واجب است برطرف كردن و يا حركت دادن چيزى كه مانع رسيدن آب به مواضع وضو است

مسأله 11 - برداشتن پوستهاى كه موقع خوب شدن زخم روى آن مىبندد واجب نيست

مسأله 12 - برطرف كردن چرك روى پوست اگر جرم ديدنى نباشد

مسأله 13 - واجب نيست مسح سر روى بشره باشد

مسأله 14 - احتياط مستحب آنست كه مسح سر با كف دست راست باشد

مسأله 15 - بايد موضعى كه مسح مىشود خشك باشد

مسأله 16 - احتياط(مستحب) آن است كه مسح با كف دست باشد

مسأله 17 - اگر رطوبت كف دست خشك شود

مسأله 18 - در مسح بايد ماسح(مثلا دست) بر روى ممسوح(سر، پاها) كشيده شود

مسأله 19 - در مسح پاها واجب نيست انگشتان كف دست را روى انگشتان پا بگذارد

مسأله 20 - در وقت ضرورت - مانند تقيه، سرما، درنده، دشمن

شرايط وضو

مسأله 1 - شرايط وضو چند چيز است

مسأله 2 - آب مشتبه به آب نجس در شبهه محصوره 19 مانند آب نجس است

مسأله 3 - در صورتى كه جز آبى كه مضاف و مطلق بودن آن مشكوك است آب ديگرى نزد او نباشد

مسأله 4 - اگر آب مضاف با يك يا چند آب مطلق - در شبهه محصوره - مشتبه شود

مسأله 5 - آبى كه غصبى بودنش مشتبه باشد

مسأله 6 - پاك بودن و مطلق بودن آب شرط واقعى است

مسأله 7 - وضو و آشاميدن و ساير تصرفات اندكى كه سيره عقلا بر آن جارى است

مسأله 8 - اگر آب مباحى در ظرف غصبى باشد وضو گرفتن به نحو ارتماسى با آن جايز نيست

مسأله 9 - وضو گرفتن زير چادر غصبى

مسأله 10 - از حوضهاى مساجد و مدارس و مانند آنها در صورتى كه كيفيت وقف را نداند

مسأله 11 - بنابر احتياط واجب وضو از ظرف طلا و نقره مانند وضو از ظرف غصبى است

مسأله 12 - اگر قبل از شروع يا در بين وضو در وجود مانع(از رسيدن آب) شك كند

مسأله 13 - اگر بعضى از اعضاء وضو نجس بوده وضو گرفته و پس از وضو شك كند

مسأله 14 - خشك شدن اعضاء قبلى در صورتى به وضو ضرر مىرساند

مسأله 15 - اگر كارهاى وضو را پىدرپى انجام ندهد

مسأله 16 - اگر به علت فراموشى، كارهاى وضو را پىدرپى انجام ندهد

مسأله 17 - اگر جز در قسمتى از ريش كه از چانه گذشته است در عضو ديگرى رطوبت نمانده باشد

مسأله 18 - در نيت به زبان آوردن و گذراندن از قلب تفصيلا معتبر نيست

مسأله 19 - كما اينكه در اول عمل نيت واجب است، ادامه نيت تا آخر آن نيز واجب است

مسأله 20 - در نيت قصد قربت كفايت مىكند

مسأله 21 - در صحت وضو، نيت رفع حدث شرط نيست

نواقض و موجبات وضو

مسأله 1 - حدثهائى كه وضو را باطل كرده و موجب وضو مىشوند، چند چيز است

مسأله 2 - اگر آب اماله(تنقيه) بيرون آيد و چيزى از غائط با آن نباشد، وضو باطل نمىشود

مسأله 3 - اگر براى مسلوس 21 و مبطون 22 زمانى كه بتوانند طهارت و نماز را و لو با اكتفاء به اقل واجبات آن انجام دهد پيش مىآيد

مسأله 4 - شخص مسلوس بايد به وسيله كيسهاى كه در آن پنبه و مانند آن باشد

مسأله 5 - مسلوس و مبطون پس از بهبود يافتن واجب نيست نمازهاى گذشته خود را قضاء كنند

غايات وضو

مسأله 1 - در حرام بودن«مس» بين اجزاء بدن چه ظاهر آن و چه باطن آن فرقى نيست

مسأله 2 - مستحب است كسى كه وضو دارد تجديد وضو كند

احكام خلل 23

مسأله 1 - اگر يقين به حدث دارد سپس شك در تحصيل طهارت نمايد

مسأله 2 - اگر شخص با وضو، تجديد وضو نموده و نماز بخواند، سپس به بطلان يكى از آن دو وضو يقين كند

مسأله 3 - اگر دو وضو بگيرد و بعد از آن دو، يك يا چند نماز بخواند

احكام وضوى جبيره 24

مسأله 1 - كسى كه روى بعض مواضع وضويش جبيره باشد

مسأله 2 - بايد روى تمام جبيرهاى كه در موضع شستن است، دست بكشد

مسأله 3 - ظاهر اينست كه اگر جبيره تمام عضوى را هم خصوصا محل مسح را فراگيرد

مسأله 4 - اگر جبيره بعض قسمتهاى سالم عضو را گرفته باشد

مسأله 5 - اگر به علت نجس بودن جبيره نتواند روى آن دست بكشد

مسأله 6 - جراحت بازى كه شستن آن ممكن نيست

مسأله 7 - اگر آب براى عضوى كه جراحت يا دمل يا شكستگى ندارد، ضرر داشته باشد، بايد تيمم كند

مسأله 8 - در«چشم دردى» كه وضو براى آن ضرر دارد بايد تيمم كند

مسأله 9 - اگر روى پوست بدن مانعى مثل قير و مانند آن باشد

مسأله 10 - كسى كه روى بعض اعضاء بدنش جبيره باشد

مسأله 11 - وضو و غسل كسى كه جبيره دارد، علاوه بر اينكه انجام اعمال با آنها جايز است حدث را هم رفع مىكنند

مسأله 12 - كسى كه وظيفهاش تيمم است و روى اعضاء تيممش جبيرهاى است

مسأله 13 - وقتى عذر صاحب جبيره برطرف مىشود، اعاده نمازهائى كه خوانده است واجب نيست

مسأله 14 - صاحب جبيرهاى كه از برطرف شدن عذرش تا آخر وقت مأيوس است

از غسلها شش غسل واجب است

غسل جنابت

علت جنابت

مسأله 1 - علت جنابت دو چيز است

مسأله 2 - اگر منى در لباسش ببيند و بداند كه از خودش مىباشد

مسأله 3 - اگر منى در بيدارى يا خواب(احتلام) از جاى خود حركت كند

احكام جنب

مسأله 1 - اگر در مسجد الحرام و يا مسجد النبى محتلم شد

مسأله 2 - اگر شخص جنب باشد و آبى كه مىشود با آن غسل نمود در مسجد باشد

واجبات غسل

اول - نيت

مسأله 1

مسأله 2 - اگر به قصد غسل داخل حمام شود پس اگر همان انگيزه در او باقى باشد

مسأله 3 - اگر به نيت غسل به حمام رود و بعد از خارج شدن از حمام شك كند

دوم (از واجبات غسل) شستن ظاهر پوست بدن

مسأله 4 - شستن پوست زير مو و همچنين موهاى ريزى كه تابع بدن حساب مىشوند واجب است

سوم (از واجبات غسل) ترتيب در غسل ترتيبى

مسأله 5 - در شستن عضو، ترتيب شرط نيست

مسأله 6 - ظاهر اينست كه غسل ارتماسى با فرو رفتن تدريجى در آب(نيز) حاصل مىشود

مسأله 7 - اگر بعد از غسل يقين كند كه مقدارى از بدن شسته نشده است

مسأله 8 - در غسل ترتيبى موالات شرط نيست

مسأله 9 - غسل ترتيبى زير باران و ناودان جايز است

چهارم -(از واجبات غسل) آنست كه آب، مطلق و پاك و مباح باشد

مسأله 10 - اگر قصد داشته باشد پول حمامى را نپردازد

مسأله 11 - وضو و غسل با آبى كه در معابر به عنوان سبيل قرار داده شده اشكال دارد

مسأله 12 - ظاهر اينست كه آب غسل جنابت و حيض و نفاس زن

مسأله 13 - كسى كه در روز ماه رمضان جنب باشد بايد غسل ترتيبى بكند

مسأله 14 - اگر بعد از فراغ از غسل در بعضى از اجزاء آن شك نمايد

مسأله 15 - جنبى كه از او منى بيرون آمده سزاوار است پيش از غسل كردن با بول كردن مجرى را تميز(استبراء) نمايد

مسأله 16 - كسى كه با بيرون آمدن منى جنب شده

مسأله 17 - اگر بعد از بيرون آمدن منى غسل كند سپس رطوبت مشتبه بين منى و غير آن خارج شود

مسأله 18 - غسل جنابت براى تمام چيزهائى كه وضو در آنها شرط است كفايت مىكند

مسأله 19 - اگر در بين غسل، حدث اصغرى خارج شود بنابر اقوا غسلش باطل نمىشود

مسأله 20 - اگر به قصد غسل در آب فرو رود

مسأله 21 - اگر كسى كه جنب بوده نماز بخواند و بعد از نماز شك كند كه غسل كرده يا نه بنا را بر صحت نماز مىگذارد

مسأله 22 - اگر غسلهاى متعددى به گردن كسى جمع شود

احكام حيض

مسأله 1 - اگر از دخترى كه بلوغش مشكوك است، خونى با صفات حيض خارج شود

مسأله 2 - حيض با شير دادن جمع مىشود

مسأله 3 - وقتى كه خون حيض هر چند با انگشت و مانند آن خارج شود

مسأله 4 - اگر در اصل بيرون آمدن خون شك كند حكم به عدم آن مىشود

مسأله 5 - اگر خون حيض با خون بكارت مشتبه شود

مسأله 6 - ظاهر آنست كه دو علامت ياد شده - آلوده شدن اطراف پنبه و يا فرو رفتن خون در آن - علامت بكارت و حيض مىباشند

مسأله 7 - اگر خون حيض با خون زخمى كه در داخل است مشتبه شود

مسأله 8 - حد اقل حيض سه روز است و حد اكثر آن مانند حد اقل طهر 31 (پاكى) ده روز

مسأله 9 - بنابر اقوا پىدرپى بودن در روزهاى سهگانه(حد اقل حيض) معتبر است

مسأله 10 - مقصود از روز، مابين طلوع فجر و غروب آفتاب است

مسأله 11 - زن حائض، يا صاحب عادت است يا صاحب عادت نيست

مسأله 12 - بدون اشكال يك مرتبه خون ديدن بر خلاف عادت، موجب از بين رفتن عادت نمىشود

مسأله 13 - صاحب عادت وقتيه - خواه صاحب عادت عدديه هم باشد يا نباشد - به محض ديدن خون در وقت عادتش حائض مىشود

مسأله 14 - صاحب عادت وقتيه اگر در وقت عادت و قبل از آن، يا در وقت عادت و بعد از آن يا در وقت عادت و قبل و بعد از آن خون ببيند

مسأله 15 - اگر زنى سه روز متوالى خون ببيند

مسأله 16 - صاحب عادت اگر بيشتر از عادتش خون ببيند

مسأله 17 - زنى كه عادتش در هر ماه يك مرتبه است

مسأله 18 - زن مبتدئه و مضطربه و زنى كه عادتش ده روز است

مسأله 19 - اگر بيش از ده روز خون ببيند

مسأله 20 - بنابر احوط، اگر اقوا نباشد، زنى كه فاقد«تميز» است به محض ديدن خون بايد آن را حيض قرار دهد

مسأله 21 - زنى كه فقط داراى عادت وقتيه است اگر بيش از ده روز خون ببيند

احكام زن حائض

و از جمله احكام جنب اينست كه - نزديكى و ادخال در قبل حائض، هم بر مرد و هم بر زن، حرام است

مسأله 1 - در حرام بودن نزديكى

مسأله 2 - وقتى زن پاك شود، قبل از غسل نيز، نزديكى شوهر با او جايز است

مسأله 3 - مقصود از اول و وسط و آخر حيض، ثلث اول و ثلث دوم و ثلث آخر آن است

مسأله 4 - اگر شوهر به اعتقاد اينكه زن حائض است، نزديكى كند

مسأله 5 - اگر در اثناى نزديكى حائض شود و فورا از او جدا نشود

مسأله 6 - جايز است ارزش دينار پرداخت شود

مسأله 7 - بايد كفاره مذكور را به يك فقير يا به سه فقير بپردازد

مسأله 8 - با تكرار نزديكى در اوقات مختلف مثل آنكه در اول و وسط و آخر حيض باشد، كفاره مكرر مىشود

و از جمله احكام حائض اينست كه - طلاق حائض باطل است

مسأله 9 - اگر شوهر غايب باشد و به كسى كه حاضر است و مىتواند از حال زن اطلاع پيدا كند وكالت(در طلاق) دهد

و از جمله احكام حيض اينست كه - واجب است پس از قطع خون حيض براى هر چيزى كه به طهارت از حدث اكبر مشروط است غسل كند

مسأله 10 - اگر به اندازهاى آب داشته باشد كه تنها براى وضو يا غسل، كفايت مىكند

مسأله 11 - اگر بدل از غسل، تيمم كند سپس به حدث اصغر، محدث شود

و از جمله احكام حائض اين است كه قضاء روزههاى واجب كه در حال حيض آن را ترك كرده است واجب است قضا نمايد

مسأله 12 - اگر قبل از آنكه وقت نماز بگذرد از حيض پاك گردد

مسأله 13 - اگر گمان كند كه وقت براى يك ركعت نماز با تحصيل شرائط آن ندارد

مسأله 14 - اگر در آخر روز پاك گردد

مسأله 15 - اگر به اعتقاد آنكه، براى هر دو نماز وقت كافى است

مسأله 16 - براى زن حائض مستحب است در وقت هر نماز پنبه را عوض كرده وضو بگيرد

استحاضه و احكام آن

مسأله 1 - بنابر احتياط واجب، مستحاضه بايد در وقت هر نماز با داخل نمودن پنبه و مانند آن و كمى صبر خود را وارسى نمايد

مسأله 2 - در صورتى بايد براى هر نماز وضو بگيرد و وظايف مذكوره را انجام دهد

مسأله 3 - بعد از وضو و غسل در صورتى كه خون قطع نشود

مسأله 4 - بعد از وضو و غسل بايد از بيرون آمدن خون در صورتى كه ترس ضرر نباشد، با داخل نمودن پنبه يا غير آن و بستن پارچه جلوگيرى نمايد

مسأله 5 - اگر استحاضه از مرتبه پائينتر به بالاتر تبديل شود

مسأله 6 - روزه مستحاضه قليله صحيح است و در صحت آن وضو شرط نيست

مسأله 7 - اگر قبل از طهارت(وضو غسل) خون استحاضه قطع شود

مسأله 8 - از آنچه گذشت احكام، اقسام، و وظائف مستحاضه نسبت به نماز و روزه معلوم شد

احكام نفاس

مسأله 1 - اگر خون زايمان سر ده روز يا قبل از آن قطع شود

مسأله 2 - اگر بعد از زايمان، خون بيش از ده روز ادامه پيدا كرد

مسأله 3 - بايد بين نفاس و حيض بعد از آن اقل طهر كه ده روز است فاصله بيفتد

مسأله 4 - اگر خون تا يك ماه يا كمتر و يا بيشتر از آن ادامه پيدا كند

مسأله 5 - اگر خون نفاس ظاهرا قطع شود

مسأله 6 - زن نفساء در جايز نبودن نزديكى با او و صحيح نبودن طلاقش

غسل مس ميت

مسأله 1 - قطعهاى كه از بدن انسان زنده جدا شده

مسأله 2 - شهيد مانند ميت بعد از غسل است

مسأله 3 - اگر بعد از مس بدن ميت، شك كند كه قبل از سرد شدن، مس كرده يا بعد

مسأله 4 - اگر عضوى از بدن انسان زنده خشك شده و بطور كلى بىروح شود

مسأله 5 - مس ميت بنابر احتياط واجب - بلكه خالى از قوت نيست - وضو را باطل مىكند

مسأله 6 - بنابر احتياط واجب - بلكه خالى از قوت نيست - بايد براى هر چيزى كه مشروط به طهارت از حدث اصغر است غسل مس ميت نمايد

مسأله 7 - كسى كه مس ميت كرده قبل از غسل كردن، دخول به مساجد و زيارتگاهها و توقف در آنها و خواندن سورههاى چهارگانه عزائم، برايش جايز است

مسأله 8 - تكرار مس ميت، موجب تكرار غسل نمىشود

احكام اموات

احكام متحضر

مسأله 1 - بر او، تعيين قيم براى بچههاى صغيرش واجب نيست

مسأله 2 - بنابر احتياط - بلكه خالى از قوت نيست - واجب است - به وجوب كفائى - مسلمانى را كه در حال احتضار و جان دادن است

مسأله 3 - مستحب است به كسى كه در حال جان دادن است، شهادتين و اقرار به دوازده امام(عليهم السلام) و كلمات فرج 43 تلقين شود

غسل ميت

غسل دادن هر ميت مسلمان، واجب كفائى است

مسأله 1 - غسل از شهيد ساقط است

مسأله 2 - غسل دادن قطعهاى كه از بدن ميت قبل از غسل، جدا شده

مسأله 3 - غسل دادن ميت مانند كفن و نماز بر او بر تمام مكلفين واجب كفائى است

مسأله 4 - مقصود از ولى كه مزاحمت او جايز نيست

مسأله 5 - شوهر نسبت به همسرش از تمام نزديكان او، تا او را در قبر بگذارد، اولى است

مسأله 6 - اگر وصيت كند كه كسى غير از ولى او را تجهيز 47 كند

مسأله 7 - ميت و كسى كه او را غسل مىدهد از نظر زن و مردى مانند هم باشند

مسأله 8 - بدون اشكال، مرد مىتواند زنهاى محرم خود را و برعكس، در صورت نبود همجنس حتى اگر برهنه باشند با ستر عورت، غسل دهد

مسأله 9 - مولا مىتواند امه خود را در صورتى كه زوجه و يا در عده ديگرى و يا مبعضه 48 نباشد غسل دهد

مسأله 10 - ميتى كه معلوم نيست مرد است يا زن

مسأله 11 - بايد غسل دهنده، مسلمان بلكه در حال اختيار مؤمن هم باشد

مسأله 12 - در صورت نبود همجنس حتى از اهل كتاب، بنابر اقوا غسل ساقط مىشود

مسأله 13 - بنابر احتياط واجب بايد غسل دهنده بالغ باشد

كيفيت غسل ميت

مسأله 1 - بايد سدر و كافور به اندازهاى در آب ريخته شود كه گفته شود آب با آن مخلوط شده

مسأله 2 - اگر سدر يا كافور يا هر دو پيدا نشد

مسأله 3 - اگر آب براى غسل دادن ميت نباشد

مسأله 4 - اگر جز به مقدار يك غسل آب نداشته باشد

مسأله 5 - اگر ميت به حال احرام باشد

مسأله 6 - هرگاه به خاطر اينكه غسل ممكن نبود، او را تيمم دهند

مسأله 7 - اگر ميت جنب يا حائض يا مانند اينها بود

مسأله 8 - اگر ميت بدون غسل هر چند از روى فراموشى دفن شود

مسأله 9 - براى غسل دادن ميت، مزد گرفتن جايز نيست

مسأله 10 - اگر بدن ميت پس از غسل يا در اثناء آن به نجاستى از خودش يا از خارج نجس شود

مسأله 11 - شستن تخت يا هر چيز مسطحى كه ميت را روى آن غسل مىدهند

مسأله 12 - احتياط آنست كه ميت را در حال غسل مانند محتضر رو به قبله قرار دهند

مسأله 13 - بنابر اصح، وضو دادن ميت واجب نيست

آداب غسل

مسأله - اگر از بدن ميت چيزى مانند پوست يا مو يا ناخن يا دندان جدا شد

كفن كردن ميت

كفن كردن ميت مانند غسل او واجب كفايى است

مسأله 1 - كفن ميت و لو در حال اضطرار نبايد غصبى و نه ابريشم خالص باشد

مسأله 2 - عدم جواز كفن كردن ميت با امورى كه در مسأله«1» ذكر شد غير از غصب، مختص به حال اختيار است

مسأله 3 - اگر قبل از قرار دادن در قبر، كفن ميت نجس شود

مسأله 4 - كفن جز در موارد استثنائى از اصل تركه 53 است

مسأله 5 - كفن و ساير مخارج تجهيز زن، و لو اينكه مال داشته باشد، بر شوهر است

مسأله 6 - اگر كسى مجانا كفن زن را بدهد

مسأله 7 - اگر شوهر بعد يا قبل يا همزمان با مرگ همسرش بميرد

مسأله 8 - اگر شوهر تنگدست باشد

مسأله 9 - نزديكانى كه واجب النفقه انسان هستند

مستحبات و آداب كفن

حنوط ميت

مسأله 1 - در حنوط، مقدار مشخصى از كافور واجب نيست

مسأله 2 - مستحب است مقدارى تربت حضرت سيد الشهداء(عليه السلام) را با كافور حنوط مخلوط كنند

جريدتين

تشييع جنازه

نماز ميت

نمازگزاردن بر هر ميت مسلمان واجب است اگر چه - بنابر قول اصح - مخالف حق باشد

مسأله 1 - جاى نماز ميت بعد از غسل و كفن است

مسأله 2 - نمازگزار بر ميت بايد مؤمن باشد

مسأله 3 - نماز بر ميت اگر چه واجب كفايى است ولى مانند ساير امور تجهيز ميت كسى كه اولى به ارث از او باشد، در نماز نيز از ديگران اولى است

مسأله 4 - مستحب است نماز ميت به جماعت خوانده شود

مسأله 5 - جايز است بر يك ميت، همزمان چند نفر به صورت فرادا و بلكه به صورت چند نماز جماعت، نماز بخوانند

مسأله 6 - جايز است مأموم در اثناى نماز جماعت ميت، قصد فرادا كند

كيفيت نماز ميت

مسأله 1 - ضمير مذكر و مؤنث در نماز ميت

مسأله 2 - اگر در تكبيرات بين اقل و اكثر شك كند

شرايط نماز ميت

مسأله 1 - طهارت از حدث و خبث و ساير شرايط نمازى كه داراى ركوع و سجود است

مسأله 2 - در صورتى كه رو به قبله بودن ممكن نباشد ساقط است

مسأله 3 - اگر نتواند ايستاده بر ميت نماز بخواند

مسأله 4 - اگر كسى در اثناء نماز جماعت بر ميت برسد، مىتواند اقتداء كند

مسأله 5 - نماز ميت مادامىكه بعضى از مكلفين آن را بطور صحيح انجام نداده باشد

مسأله 6 - بايد نماز ميت قبل از دفن خوانده شود

مسأله 7 - تكرار نماز بر ميت جايز ولى مكروه است

مسأله 8 - اگر جنازهاى در وقت نماز واجب حاضر شد

مسأله 9 - اگر جنازهها، متعدد باشند

مسأله 10 - اگر در اثناء نماز ميت مثلا بعد از تكبير اول جنازه ديگرى آورده شود

آداب نماز ميت

دفن ميت

دفن ميت مسلمان و كسى كه در حكم او است، واجب كفايى است

مسأله 1 - اگر كسى روى دريا(مثلا در كشتى) بميرد

مسأله 2 - بايد دفن رو به قبله باشد

مسأله 3 - مخارج دفن

مسأله 4 - اگر قبله مشتبه شود

مسأله 5 - بايد اجزاء جدا شده از ميت حتى مو و دندان و ناخن، دفن شود

مسأله 6 - اگر شخصى در چاه بميرد

مسأله 7 - اگر جنين در شكم مادر بميرد

مسأله 8 - دفن در زمينى كه اصل يا منفعت آن غصبى است، جايز نيست

مسأله 9 - دفن كفار و اولاد آنها در قبرستان مسلمين جايز نيست

مستحبات و مكروهات دفن

چند مسأله در خاتمه بحث

مسأله 1 - قبل از دفن، انتقال ميت از شهرى كه در آن فوت كرده به شهر ديگر، جايز ولى مكروه است

مسأله 2 - گريه بر ميت جايز بلكه گاهى در وقت شدت غم مستحب است

مسأله 3 - نبش قبر مسلمان و كسى كه در حكم او است، حرام مىباشد

مسأله 4 - محو آثار قبرهائى كه يقين به از بين رفتن ميت آنها باشد

مسأله 5 - اگر ميت، در اثر معصيت و يا بطور مشروع از قبر بيرون آورده شد

دو امر پايانى

امر اول - به صبر و فراموشى واداشتن صاحبان مصيبت از مستحبات مؤكد است

امر دوم - مستحب است در شب اول دفن براى ميت نماز هديه خوانده شود

غسلهاى مستحب

مسأله 1 - وقت انجام غسلهاى مكانى، قبل از داخل شدن به آن مكانها است

مسأله 2 - در باقى ماندن غسل مستحب زمانى و قسم دوم غسل مستحب فعلى و باطل نشدن آنها به هيچ يك از حدثها، تأمل است

مسأله 3 - اگر به گردن او غسلهاى متعدد زمانى يا مكانى و يا مختلف باشد

مسأله 4 - در اينكه وقت عذر داشتن از اين غسلها، تيمم جاى آنها را بگيرد

مجوزات تيمم

از آن جمله است - نداشتن مقدارى از آب كه براى تحصيل طهارت، غسل يا وضو، كفايت نمايد

مسأله 2 - ظاهر آنست كه واجب نيست خود انسان در جستجوى آب برود

مسأله 3 - اگر زمين در بعضى از طرفها، ناهموار و در بعض ديگر آن صاف است

مسأله 4 - معيار در تير، كمان، هوا، تيرانداز آنست كه متعارف و معتدل باشد

مسأله 5 - اگر طلب و جستجوى آب را تا ضيق شدن وقت نماز ترك نمايد

مسأله 6 - اگر به مقدار لازم، طلب آب نمود(و پيدا نكرد) سپس تيمم كرد

مسأله 7 - وجوب طلب آب در صورتى كه ترس از درنده يا دزد و يا غير اينها دارد

مسأله 8 - ظاهر آنست كه لازم نيست طلب آب در وقت نماز باشد

مسأله 9 - اگر يك مقدار آبى دارد كه فقط براى طهارت،(غسل يا وضو) كافى است

مسأله 10 - بنابر احتياط واجب اگر بدون مشقت بر كندن چاهى قدرت داشته باشد بايد بكند

و از آن جمله است - ترس ضرر داشتن استعمال آب

و از آن جمله است اينكه - استعمال آب موجب خوف عطش بر حيوان محترمى(مثلا گوسفند) باشد

و از آن جمله است اينكه - تحصيل آب يا استعمال آن - هر چند كه ضرر و ترس ضرر را ندارد داراى حرج و مشقت شديدى باشد

و از آن جمله است اينكه - تحصيل آب متوقف بر پرداخت همه اموالى را دارد

و از آن جمله است اينكه - وقت براى تحصيل يا استعمال آب، تنگ باشد

و از آن جمله است اينكه - واجب باشد آبى را كه دارد در پاك كردن نجس و مانند آن، كه چيزى غير آب جاى آن را نمىگيرد بكار برد

مسأله 11 - در عطشى كه با وجود آن تيمم جايز است

مسأله 12 - اگر مىتوانست نماز را با طهارت به آب - غسل يا وضو - بخواند

مسأله 13 - اگر در اندازه وقت باقيمانده شك كند

مسأله 14 - اگر امر داير شد بين خواندن تمام نماز در وقت، با تيمم، و خواندن يك ركعت آن در وقت، با وضو

مسأله 15 - با تيممى كه در اثر ضيق وقت با داشتن آب، نموده

مسأله 16 - در منتقل شدن(از وظيفه طهارت به آب) به وظيفه تيمم فرقى نيست بين آنكه اصلا آب نداشته باشد يا آنكه مقدارى داشته باشد

مسأله 17 - كسى كه وظيفهاش تيمم است اگر مخالفت كرده وضو بگيرد يا غسل نمايد

مسأله 18 - تيمم براى نماز ميت و خواب هر چند كه متمكن از آب باشد، جايز است

چيزهايى كه به آنها تيمم مىشود

مسأله 1 - بايد تيمم به صعيد باشد

مسأله 2 - اگر در چيزى شك كند كه خاك است يا غير آن

مسأله 3 - با داشتن خاك و مانند آن بنابر احتياط واجب تيمم بر گچ و آهك، بعد از پخته شدن آنها، جايز نيست

مسأله 4 - تيمم بر زمين نجس

مسأله 5 - كسى كه در مكان غصبى زندانى است

مسأله 6 - اگر زمين نبود بايد به غبار لباسش يا نمد زين اسبش يا يال چهار پايش، از آن چيزهائى كه ظاهر آنها غبار زمين دارد تيمم نمايد

مسأله 7 - تيمم بر يخ صحيح نيست

مسأله 8 - تيمم بر ماسه و همچنين بر شورهزار مكروه است

كيفيت تيمم

مسأله 1 - كيفيت تيمم، در حال اختيار

مسأله 2 - اگر زدن كف دست بر زمين و مسح با كف آن ممكن نباشد

واجبات تيمم

مسأله 1 - در تيمم، نيت معتبر است

مسأله 2 - در تيمم بدل از وضو و غسل براى مسح صورت و دستها يك مرتبه زدن دستها بر زمين كفايت مىكند

مسأله 3 - كسى كه عاجز است بايد او را تيمم دهند

مسأله 4 - كسى كه يك دست او قطع شده

مسأله 5 - در مسح پيشانى و دستها بايد ماسح(مثلا كف دست) را بر آنها بكشد

احكام تيمم

مسأله 1 - بنابر احتياط واجب تيمم براى نماز واجب قبل از داخل شدن وقت آن صحيح نيست

مسأله 2 - اگر براى نمازى كه وقت آن داخل شده است تيمم نمود و تيمم باطل نشد

مسأله 3 - كسى كه داراى حدث اكبر غير از جنابت است بايد دو تيمم نمايد

مسأله 4 - اگر چند سبب مختلف حدث اكبر جمع شود

مسأله 5 - تيمم بدل از وضو به وسيله حدث اصغر و اكبر باطل مىشود

مسأله 6 - اگر قبل از نماز، آب پيدا شود و شرعا و عقلا بتواند از آن استفاده كند

مسأله 7 - اگر شخص جنب بعد از تيمم به مقدار وضو آب پيدا كند

مسأله 8 - اگر بعد از نماز آب پيدا كند، اعاده نماز واجب نيست

مسأله 9 - اگر بعد از فراغ از تيمم در بعضى از اجزاء آن شك كند

فصل نجاسات

نجاسات

مسأله 1 - نجاسات يازده چيز است

مسأله 2 - اگر در مدفوعى شك كند كه آيا از حيوان حلال گوشت است يا حرام گوشت

مسأله 3 - مشكدان آهو در صورتى كه جان داشتن آن احراز شود

مسأله 4 - چيزهائى از قبيل گوشت، پيه و پوست كه از دست مسلمان و بازار مسلمين گرفته مىشود

مسأله 5 - اگر مسلمان گوشت يا پيه يا پوست را از كافر يا از بازار كفار بگيرد

مسأله 6 - اگر چيزى از كفار يا از بازار آنها گرفته شود

مسأله 7 - خون باقيمانده در حيوان بعد از ذبح شرعى

مسأله 8 - چيزى كه معلوم نيست خون است يا چيز ديگر پاك است

مسأله 9 - خونى كه از بين دندانها بيرون مىآيد نجس و بلعيدن آن حرام است

مسأله 10 - خونى كه به خاطر كوبيده شدن، زير ناخنها يا پوست بسته مىشود

مسأله 11 - خوردن كشمش و خرمائى كه توى روغن بجوشند

مسأله 12 - شيعه غير اثنى عشرى از فرقههاى شيعه

احكام نجاسات

مسأله 1 - مشروط بودن صحت نماز به طهارت بدن

مسأله 2 - بنابر احتياط واجب حصير و فرش مسجد مانند خود مسجد است

مسأله 3 - فرقى بين مسجد آباد و مخروبه و متروك نيست

مسأله 4 - اگر معلوم باشد كه واقف مسجد، نسبت به بعضى از قسمتهاى آن قصد مسجديت نكرده است

مسأله 5 - كما اينكه نجس كردن قرآن كريم حرام است، نوشتن آن با رنگ نجس(هم) حرام است

مسأله 6 - كسى كه عمدا با نجاست نماز بخواند نمازش باطل است

مسأله 7 - اگر فقط داراى ساتر عورتى كه نجس است باشد

مسأله 8 - اگر فقط دو جامه دارد كه يكى از آنها بطور نامشخص نجس است

كيفيت نجس شدن با نجاسات

مسأله 1 - اگر چيز پاكى به نجاست برسد

مسأله 2 - اگر اصل رطوبت و يا سرايت آن مشكوك باشد

مسأله 3 - فقط با يقين يا گفته ذو اليد 71 يا شهادت دو نفر عادل، نجس شدن چيز پاك يا پاك شدن چيز نجس، ثابت مىشود

مسأله 4 - علم اجمالى 72 مثل علم تفصيلى 73 است

مسأله 5 - اگر دو شاهد شهادت دادند كه قبلا نجس بوده

مسأله 6 - منظور از ذو اليد هر آن كس است كه متصدى و صاحب اختيار آن باشد

مسأله 7 - اگر چيزى در دست دو نفر مانند دو شريك باشد

مسأله 8 - ذو اليد عادل باشد يا فاسق، فرقى نمىكند

مسأله 9 - چيز متنجس در صورت كم بودن واسطه، مثل دو و سه، نجسكننده است

مسأله 10 - چيزى كه در داخل بدن به نجاست آن مىرسد، نجس نمىشود

آنچه كه از نجاسات در نماز عفو شده است

مسأله 1 - نجاساتى كه در نماز عفو شده چند چيز است

مسأله 2 - اگر خون در لباس و بدن به صورت پراكنده باشد

مسأله 3 - خون كمتر از درهم كه معلوم نيست از خونهاى استثنائى است

مسأله 4 - چيزى كه با خون نجس شده مانند خون اگر كمتر از يك درهم باشد

مطهرات(پاك كنندهها)

اول - آب

مسأله 1 - ظرفى كه با ولوغ سگ نجس شده

مسأله 2 - اگر در ظرفى موش صحرايى مرده باشد يا خوك از آن(مثلا آبى) آشاميده باشد

مسأله 3 - تطهير ظرفهاى كوچك و بزرگ كه سر آنها تنگ يا گشاده است

مسأله 4 - اگر تنور نجس شود

مسأله 5 - اگر ظاهر برنج و ماش و مانند اينها نجس شود

مسأله 6 - گوشتى كه با آب نجس پخته شده

مسأله 7 - اگر لباسش نجسش را بشويد سپس مقدارى اشنان 79 و مانند آن در آن ببيند

مسأله 8 - اگر غذاى نجسى را بخورد، آنچه كه در لابلاى دندانها مانده، به نجاستش باقى است

دوم - زمين

سوم - آفتاب

مسأله 9 - اگر زمين و مانند آن خشك باشد و بخواهند آفتاب، آن را تطهير كند

مسأله 10 - سنگريزه و خاك و گل و سنگها - مادامىكه روى زمين قرار گرفته

چهارم - استحاله

پنجم - رفتن(كم شدن) دو سوم آب انگور

ششم - انتقال

هفتم - اسلام

هشتم - تبعيت

نهم - برطرف شدن عين نجاست از بدن حيوانهاى زبان بسته و از مواضع درونى انسان

دهم - غائب شدن

يازدهم - استبراء حيوان جلال(نجاستخوار)

احكام ظرفها

مسأله 1 - ظروف كفار مانند ظروف غير آنان، مادامىكه تماس آنها با ظروف با رطوبت سرايتكننده، معلوم نباشد، محكوم به پاكى مىباشد

مسأله 2 - خوردن و آشاميدن در ظرفهاى طلا و نقره

مسأله 3 - ظاهرا مقصود از ظروف آنست كه در خوردن و آشاميدن و پختن و شستشو و خميرگيرى به كار گرفته مىشود

مسأله 4 - حرمت ريختن از ظرف طلا و نقره به ظرفى ديگر به قصد خوردن

مسأله 5 - ظاهر آنست كه وضو از ظرف طلا و نقره مانند وضو از ظرف غصبى است

پاورقيها

كتاب نماز

مقدمات نماز شش چيز است

مقدمه اول

مسأله 1 - نماز واجب و مستحب است

مسأله 2 - بنابر اقوا نماز غفيله مستحب است

مسأله 3 - نشسته خواندن نوافل رواتب يوميه و غير آنها حتى در حال اختيار جايز است

مسأله 4 - وقت نافله ظهر

مسأله 5 - در روز جمعه خواندن نافلههاى ظهر و عصر پيش از آنكه ظهر شود هيچ اشكال ندارد

مسأله 6 - وقت نماز ظهر و عصر

مسأله 7 - مقصود از وقت اختصاصى نماز

مسأله 8 - اگر عمدا نماز عصر را بر ظهر يا عشا را بر مغرب مقدم بدارد

مسأله 9 - اگر براى شخص غير مسافر به مقدار خواندن پنج ركعت و براى مسافر به مقدار خواندن سه ركعت وقت تا غروب باقى مانده باشد

مسأله 10 - عدول(برگرداندن نيت از نماز بعدى به نماز قبلى جايز است

مسأله 11 - اگر شخص مسافر به مقدار خواندن چهار ركعت، وقت داشته باشد

مسأله 12 - بنابر احتياط واجب صاحبان عذر كه اميد دارند عذرشان در(اواخر) وقت برطرف گردد بايد نماز را از اول وقت تأخير اندازند

مسأله 13 - خواندن نماز مستحب در وقت نماز واجب مادامىكه وقت آن ضيق نشود بنابر اقوا جايز است

مسأله 14 - اگر يقين به داخل شدن وقت نمايد

مسأله 15 - اگر از اول وقت به مقدار خواندن نماز و تحصيل مقدمات آن مانند طهارت با آب يا خاك و غيره بر اساس حال و وضع نمازگزار، بگذرد

مسأله 16 - شخص بىعذر، موقع شروع نماز، بايد بداند كه وقت نماز شده است

مقدمه دوم در قبله است

مسأله 1 - حتى الامكان رو به قبله بودن در نمازهاى واجب چه يوميه و چه غير يوميه حتى نماز ميت واجب است

مسأله 2 - دانستن اينكه رو به قبله است، در حال نماز، معتبر است

مسأله 3 - شخص متحيرى كه واجب است نمازش را به بيش از يك طرف بخواند

مسأله 4 - اگر طبق دليل معتبرى به يك طرف(به عنوان قبله) نماز بخواند

مقدمه سوم در ستر و ساتر(پوشش و لباس نمازگزار)

مسأله 1 - پوشش در نماز و اجزاء آن و سجده سهو

مسأله 2 - اگر عورت در اثر باد يا غفلت آشكار شود

مسأله 3 - عورت مرد كه بايد در نماز آن را بپوشاند همان است كه نگاه كردن به آن حرام است

مسأله 4 - بر زن واجب است، گردن و زير چانه خود بپوشاند

مسأله 5 - كنيز و دختر بچه(در پوشش نماز) مانند زن حر(آزاد) و بالغ مىباشند

مسأله 6 - پوشاندن عورت از طرف پايين واجب نيست

مسأله 7 - پوشاندن عورت از نگاه كردن، تحقق پيدا مىكند به هر چيزى كه مانع نگاه كردن مىشود

مسأله 8 - در ساتر عورت بلكه بطور كلى در لباس نمازگزار چند چيز معتبر است

مسأله 9 - در غصب ميان اينكه اصل مال يا منفعت آن غصبى باشد و يا آنكه حق ديگرى به آن تعلق گرفته باشد مانند(لباس) رهنى، فرقى نيست

مسأله 10 - اگر لباس با رنگ غصبى رنگ شود

مسأله 11 -(نماز) با شمع و عسل و ابريشمى كه با چيز ديگر ممزوج شده

مسأله 12 - خز از حيوان حرام گوشت، استثناء شده است

مسأله 13 - زوائد انسان مانند مو و آب دهان و شير انسان

مسأله 14 - محكم كردن دندانها با طلا

مسأله 15 - آنچه بر مردان حرام است، خصوص پوشيدن ابريشم است

مسأله 16 - دانستى كه آنچه حرام است پوشيدن ابريشم محض است

مسأله 17 - لباس شهرت و لباس مختص به جنس مخالف نماز را باطل نمىكند

مسأله 18 - اگر شك كند كه لباس يا انگشترش طلا است يا غير طلا

مسأله 19 - پوشيدن ابريشم براى بچه، اشكالى ندارد

مسأله 20 - اگر نمازگزار، ساترى حتى علف و برگ درخت پيدا نكند

مسأله 21 - كسى كه ساتر ندارد و احتمال مىدهد در آخر وقت پيدا شود

مقدمه چهارم در مكان(نمازگزار) است

مسأله 1 - نماز در هر مكانى جايز است مگر آنكه اصل يا منفعت آن غصبى باشد

مسأله 2 - نماز، در زمين غصبى كه مالك آن معلوم نيست، جايز نيست

مسأله 3 - نماز در زير سقف و چادر غصبى و سرا و خانهاى كه بعضى از ديوارهايش غصبى است

مسأله 4 - اگر خانهاى را با عين مالى كه خمس يا زكات به آن تعلق گرفته، بخرد

مسأله 5 - جواز تصرف و نماز خواندن در ملك ديگرى دائر مدار آنست كه احراز رضايت و طيب خاطر مالك بشود

مسأله 6 - خواندن نماز در زمينهاى وسيع مانند صحراها و كشتزارها و بوستانهائى كه ديوارى براى آنها بنا نشده، جايز است

مسأله 7 - مقصود از مكانى كه به خاطر غصب بودن آن، نماز در آن باطل است

مسأله 8 - نماز مرد و زن اگر در محاذات و رديف هم قرار بگيرند

مسأله 9 - ظاهر آنست كه مساوى بلكه جلوتر از قبر معصوم(عليه السلام) نماز خواندن جايز است

مسأله 10 - پاك بودن مكان نمازگزار لازم نيست

مسأله 11 - در حال اختيار، محل سجده بايد طورى باشد كه بتوان پيشانى را روى آن برقرار نمود

مسأله 12 - اگر زمين و گلولاى طورى است كه اگر براى سجده و تشهد بنشيند

مسأله 13 - اگر نزد او چيزى كه سجده بر آن صحيح است، نباشد

مسأله 14 - هرگاه در اثناى نماز چيزى را كه سجده بر آن صحيح است از دست بدهد

مسأله 15 - جائى را كه نماز واجب در آنجا خوانده مىشود بايد استقرار داشته و نلرزد

مسأله 16 - خواندن نماز در مساجد، مستحب است

مسأله 17 - تعطيل گذاشتن مسجد مكروه است

مسأله 18 - ساختن مسجد از مستحبات مؤكد است

مسأله 19 - از مشهور فقها نقل شده كه فرمودهاند زمينى كه مىخواهند مسجد شود، بايد براى آن صيغه وقف خوانده شود

مسأله 20 - خواندن نماز در حمام

مقدمه پنجم در اذان و اقامه است

مسأله 1 - استحباب اذان و اقامه

مسأله 2 - اذان نماز عصر اگر با نماز ظهر و اذان نماز عشا اگر با نماز مغرب خوانده شود، ساقط مىشود

مسأله 3 - اذان و اقامه در مواردى ساقط مىشوند

مقدمه ششم

افعال نماز

مسأله 1 - نيت عبارت است از قصد انجام كار(يعنى نماز)

مسأله 2 - در نيت، اخلاص(خالص بودن آن از هدفهاى غير خدايى) معتبر است

مسأله 3 - اگر غير ريا، از ضميمهها(و اهداف) مباح يا مستحب، تبعا(و بطور طفيلى) مقصود باشند

مسأله 4 - اگر نمازگزار در ذكر يا خواندن حمد و سوره، صدايش را بلند كند

مسأله 5 - نوع نمازى را كه مىخواند بايد و لو بطور اجمال در نيت مشخص شود

مسأله 6 - وقتى كه نمازگزار، عنوانى را كه(خود به خود) به قضا و ادا، موصوف مىشود، مانند عنوان نماز ظهر و عصر را مثلا و لو اجمالا قصد كند

مسأله 7 - نيت قصر(شكسته خواندن) و اتمام(تمام خواندن نماز) واجب نيست

مسأله 8 - نيت اينكه نماز واجب يا مستحب است، لازم نيست

مسأله 9 - تصور كردن تمام افعال و جزئيات نماز، موقع نيت، لازم نيست

مسأله 10 - اگر در اثناى نماز، قصد شكستن نماز نمايد

مسأله 11 - اگر نمازگزار كه مشغول خواندن نماز است شك كند كه اين نماز را به عنوان ظهر نيت كرده يا به عنوان عصر

مسأله 12 - در چند مورد، از نمازى به نماز ديگر مىتواند عدول نمايد

مسأله 13 - عدول از نماز مستحبى به نماز واجب و از نماز مستحبى به نماز مستحبى

مسأله 14 - اگر مثلا به قصد دومين دو ركعت نماز شب، شروع به نماز كند

تكبيرة الاحرام

مسأله 1 - احتياط واجب آن است كه«الله اكبر» را به دعاى قبل از آن متصل نكند

مسأله 2 - مستحب است، شش تكبير بر تكبيرة الاحرام افزوده شود

مسأله 3 - مستحب است، امام جماعت، تكبيرة الاحرام را طورى بلند بگويد كه افراد پشت سر او، بشنوند

مسأله 4 - مستحب است، موقع گفتن تكبيرة الاحرام، دستها را تا مقابل گوشها يا تا مقابل صورتش بلند كند

مسأله 5 - اگر«الله اكبر» بگويد، سپس در حالى كه ايستاده است، شك كند

قيام(ايستادن)

مسأله 1 - مقصود از قيام

مسأله 2 - نمازگزار در صورت امكان بايد طبق حال و وضع خودش بطور معتدل كاملا راست بايستد

مسأله 3 - نبايد در قيام، فاصله بين دو پا به اندازهاى باشد كه از صدق عنوان قيام خارج گردد

مسأله 4 - در قيام، به مقدار مساوى بر پاها اعتماد كردن، واجب نيست

مسأله 5 - اگر به هيچگونه - و لو با تكيه دادن يا خم شدن يا باز كردن پاها و خلاصه به هيچ وجه، حتى به صورت قيام اضطرارى - نتواند بايستد

مسأله 6 - اگر بتواند بايستد ولى نتواند ايستاده ركوع كند

مسأله 7 - اگر در بعضى از ركعات نماز - نه همه آنها - بتواند ايستاده نماز بخواند

مسأله 8 - برقرارى و پابرجا بودن در قيام و كارهاى ديگر نماز واجب

قرائت و ذكر

مسأله 1 - در ركعت اول و دوم از نمازهاى واجب، خواندن سوره حمد و يك سوره كامل بعد از آن، واجب است

مسأله 2 - خواندن حمد، در نمازهاى مستحبى - مانند نمازهاى واجب - واجب است

مسأله 3 - خواندن بيشتر از يك سوره در يك ركعت از نماز واجب، بنابر اقوا، جايز، ولى مكروه است

مسأله 4 - خواندن سورههاى بزرگ در نماز واجب كه باعث گذشتن وقت نماز مىشود، جايز نيست

مسأله 5 -«بسم الله الرحمن الرحيم» * جزء هر سورهاى است

مسأله 6 - سوره فيل و ايلاف با هم يك سوره است و هم چنين است سوره و الضحى و أ لم نشرح

مسأله 7 - بنا بر اقوا، وقتى كه مىخواهد«بسم الله الرحمن الرحيم» * بگويد، بايد سوره را تعيين نمايد

مسأله 8 - عدول از سورهاى به سوره ديگرى مادامىكه به نصف سوره نرسيده است، جايز است

مسأله 9 - واجب است قرائت(حمد و سوره) نماز ظهر و عصر، غير از«بسم الله الرحمن الرحيم» *، آهسته خوانده شود

مسأله 10 - براى مردها، بلند گفتن«بسم الله الرحمن الرحيم» * براى حمد و سوره در نماز ظهر و عصر، مستحب است

مسأله 11 - ميزان بلند خواندن و آهسته خواندن، آشكار شدن جوهر صدا و آشكار نشدن آن است

مسأله 12 - واجب است كه قرائت، صحيح باشد

مسأله 13 - معيار در صحيح بودن قرائت اين است كه حروف، از مخارج خودشان، ادا شوند

مسأله 14 - احتياط آن است كه از يكى از قرائتهاى هفتگانه، تخلف ننمايد

مسأله 15 - قرائت«مالك يوم الدين» و«ملك يوم الدين» جايز است

مسأله 16 - كسى كه(قرائتش صحيح نيست و) فقط مىتواند بطور غلط يا با عوض كردن بعضى از حرفهاى قرائت، بخواند

مسأله 17 - نمازگزار در غير ركعت اول و دوم(يعنى در ركعت سوم و چهارم) نمازهاى واجب، بين خواندن سوره حمد و گفتن ذكر تسبيحات اربعه مخير است

مسأله 18 - اگر قصد خواندن تسبيحات نمود ولى زبانش به خواندن حمد سبقت گرفت

مسأله 19 - اگر سوره حمد را به خيال آنكه كه در ركعت اول و دوم است، بخواند

مسأله 20 - احتياط واجب آن است كه تسبيحات را بيشتر از سه مرتبه نگويد

مسأله 21 - مستحب است خواندن سوره«عم يتساءلون» يا«هل اتى» يا«غاشية» يا«قيامت» و مانند اينها در نماز صبح

مسأله 22 - وجوب ترك قرائت در موقع حركت

مسأله 23 - هرگاه در صحيح خواندن آيه يا كلمهاى شك نمايد

مسأله 1 - در هر ركعت از نمازهاى واجب يوميه، يك ركوع واجب است

مسأله 2 - كسى كه بر خم شدن كه در ركوع لازم است، قدرت نداشته باشد

مسأله 3 - در خم شدن شرط است كه به قصد ركوع باشد

مسأله 4 - كسى كه كمرش مادرزادى يا به جهتى مثلا مريضى ، مانند شخص در حال ركوع است

مسأله 5 - اگر ركوع را فراموش كند و به طرف سجده فرود آيد

مسأله 6 - اگر به قصد ركوع خم شود و وقتى كه به حد ركوع رسيد، ركوع را فراموش كند

مسأله 7 - گفتن ذكر در ركوع واجب است

مسأله 8 - هنگام گفتن ذكر واجب، بايد بدن در حال طمأنينه و آرامش باشد

مسأله 9 - در حالى كه راست ايستاده، گفتن تكبير براى ركوع، مستحب است

سجده واجب

مسأله 1 - در هر ركعت، دو سجده واجب است

مسأله 2 - بنابر احتياط واجب(هنگام سجده) بايد بر مواضع هفتگانه تكيه كند

مسأله 3 - منظور از جاى ايستادن(موقف) كه واجب است ميان آن و جايى كه پيشانى، بر آن نهاده مىشود، به آن اندازه كه گفته شد تفاوت نباشد

مسأله 4 - اگر پيشانى بر جاى بلندى قرار گيرد، كه بلنديش بيشتر از آن مقدارى است كه بخشيده شده است

مسأله 5 - اگر بطور غير عمدى، پيشانى را روى چيزى بگذارد كه سجده بر آن صحيح نيست

مسأله 6 - كسى كه به پيشانى او علتى مانند دمل باشد

مسأله 7 - اگر بدون اختيار، پيشانيش از زمين بلند شود

مسأله 8 - كسى كه از سجده نمودن عاجز باشد

مسأله 9 - بعد از آنكه سر از ركوع برداشته و راست ايستاده است، مستحب است براى رفتن به سجده تكبير بگويد

مسأله 10 - براى زن در نماز آداب و مستحبات مخصوصى است

سجده واجب در تلاوت قرآن و سجده شكر

مسأله 1 - هنگام خواندن(هر يك از) چهار آيه در چهار سوره واجب است سجده نمايد

مسأله 2 - در صورتى كه سبب وجوب سجده، پشت سر هم تكرار شود

مسأله 3 - اگر در حال سجده، آيه سجده را بخواند و يا گوش دهد

مسأله 4 - ظاهر اينست كه در وجوب سجده بر كسى كه تلاوت آيه سجده را گوش مىكند، شرط است

مسأله 5 - لازم است هنگام شنيدن كلمات و حروف آيه را از هم تميز دهد

مسأله 6 - در اين سجده(واجب قرآن)، علاوه بر انجام اصل سجده، نيت و مباح بودن مكان آن نيز معتبر است

مسأله 7 - در اين سجده، تشهد و سلام و«الله اكبر» در اول آن نيست

مسأله 8 - سجده كردن براى خدا، ذاتا، از بزرگترين عبادتها است

مسأله 1 - تشهد در نماز دو ركعتى، يك مرتبه، بعد از سر برداشتن از سجده آخر واجب است

مسأله 2 - در حال تشهد بطور مطمئن و آرام نشستن، بهر نحوى كه باشد، واجب است

سلام نماز

مسأله 1 - سلام در نماز واجب است

مسأله 2 - هر دو شكل سلام بايد طبق ادبيات عرب گفته شوند

مسأله - در كارهاى نماز، ترتيب واجب است

موالات

مسأله 1 - موالات در كارهاى نماز واجب است

مسأله 2 - همانطور كه موالات در بين كارهاى نماز - بعضش نسبت به بعض ديگر - واجب است، همچنين در آيات و كلمات، بلكه در حروف قرائت و تكبير و ذكر و تسبيح

دو مطلب باقى مانده است قنوت و تعقيبات

مسأله 1 - قنوت در نمازهاى واجب يوميه مستحب است

مسأله 2 - در قنوت، قول مخصوصى معتبر نيست

مسأله 3 - معتبر نبودن بلند كردن دستها در قنوت

مسأله 4 - غلط خواندن حروف و حركت و سكون دعا در قنوت

تعقيبات نماز

مسأله 1 - بعد از فراغ از نماز، و لو اينكه نماز مستحبى باشد، تعقيب مستحب است

مسأله 2 - در تعقيب نماز شرط است كه متصل به فراغ از نماز باشد

مبطلات نماز

اول حدث اصغر و اكبر

دوم - تكفير

سوم - تمام بدن را متوجه پشت قبله يا طرف راست يا طرف چپ نمودن

چهارم - حرف زدن عمدى

مسأله 1 - در هر جاى نماز، ذكر گفتن و دعا كردن و قرآن خواندن غير از آنچه موجب سجده مىشود، اشكالى ندارد

مسأله 2 - جواب سلام دادن در اثناى نماز

مسأله 3 - اگر كسى با عبارت غلطى سلام دهد

مسأله 4 - اگر سلامكننده بچه مميز باشد، جواب سلام او واجب است

مسأله 5 - اگر بر عدهاى سلام كند كه شخص نمازگزار يكى از آنهاست

مسأله 6 - واجب است جواب سلام را چه در نماز و چه غير آن، به طرف بشنواند

مسأله 7 - فورى بودن عرفى در جواب سلام واجب است

مسأله 8 - ابتداء سلام كردن، مستحب كفائى است

مسأله 9 - اگر يك نفر بر يكى از دو نفر سلام دهد

مسأله 10 - اگر دو نفر هر يك به ديگرى سلام كند

پنجم قهقهه

ششم - عمدا به خاطر از دست دادن چيزهاى دنيوى، با صدا گريه كردن

هفتم - هر كارى كه نماز را از بين مىبرد و صورت نماز را بهم مىزند

هشتم - خوردن و آشاميدن

نهم - بعد از تمام كردن سوره حمد، عمدا«آمين» گفتن

دهم - شك در ركعتهاى نمازهاى واجبى كه چهار ركعتى نيستند و شك در ركعت اول و دوم نمازهاى واجب چهار ركعتى

يازدهم - زياد يا كم كردن جزئى از نماز عمدا و سهوا در صورتى كه ركن باشد، و عمدا اگر غير ركن باشد

مسأله 11 - در نماز - علاوه بر چيزهائى كه قبلا گفته شد - دميدن(فوت كردن) جاى سجده مكروه است

مسأله 12 - در حال اختيار، قطع نماز واجب جايز نيست

نماز آيات

مسأله 1 - سبب اين نماز(آيات) گرفتن خورشيد و ماه است

مسأله 2 - در گرفتگى خورشيد و ماه، ظاهر آن است كه معيار، صدق نام گرفتگى است

مسأله 3 - وقت اداى نماز آيات گرفتن ماه و خورشيد از هنگام شروع گرفتگى تا زمان شروع در بازشدن آن است

مسأله 4 - وجوب نماز آيات فقط بر كسانى است كه در شهر(و محل وقوع) حادثه و آيت باشند

مسأله 5 - وقوع چيزى كه نماز آيات براى آن واجب است و همچنين زمان آن و مقدار آن، با يقين خود انسان و شهادت دو عادل ثابت مىشود

مسأله 6 - اين نماز آيات بر هر مكلفى واجب است

مسأله 7 - كسى كه علم به گرفتن ماه يا خورشيد پيدا نكند

مسأله 8 - اگر عدهاى كه عادل نيستند، بگويند ماه يا خورشيد گرفته

مسأله 9 - نماز آيات دو ركعت است كه در هر ركعت پنج ركوع است

مسأله 10 - تمام چيزهائى كه در نمازهاى واجب يوميه معتبر است در نماز آيات هم معتبر است

مسأله 11 - در نماز آيات، بلند خواندن حمد و سوره، مستحب است

مسأله 12 - در نماز آيات مستحب است كه به جماعت خوانده شود

احكام خلل(نواقص و زوائد) در نماز

مسأله 1 - كسى كه عمدا و سهوا، دانسته و ندانسته به طهارت از حدث(وضو و غسل و تيمم) اخلال نمايد

مسأله 2 - كسى كه سهوا چيزى از واجبات نمازش را كم كند

مسأله 3 - كسى كه مثلا ركعت آخر نماز را فراموش كند

مسأله 4 - اگر قبل از آن كه مشغول گفتن«الله اكبر» اجمالا بداند دو سجده از ركعت قبل يا قرائت همين ركعت حاضر از او فوت شده

مسأله 5 - اگر بعد از فارغ شدن از نماز بداند كه دو سجده را ترك نموده است

مسأله 6 - اگر بعد از ايستادن براى ركعت سوم، بداند كه تشهد را نخوانده است

احكام شك

شك يا در اصل نماز است و يا در اجزاى آن و يا در ركعتهاى آن

مسأله 1 - كسى كه شك كند در نماز كه نداند نماز را خوانده است يا نه

مسأله 2 - اگر بداند كه نماز عصر را خوانده است و نداند كه آيا نماز ظهر را هم خوانده است يا نه

مسأله 3 - اگر شك كند كه وقت باقى مانده است يا نه

مسأله 4 - اگر در اثناى نماز عصر شك كند كه آيا نماز ظهر را خوانده است يا نه

مسأله 5 - اگر بداند كه يكى از دو نماز ظهر و عصر را خوانده است و لكن نمىداند كه مشخصا كدام يك از آنها است

مسأله 6 - در صورتى نبايد به شك در نماز بعد از گذشتن وقت اعتنا كند و بنابر انجام آن بگذارد كه شك او بعد از گذشتن وقت پيدا شود

مسأله 7 - اگر در خواندن اصل نماز شك كند و معتقد شود كه وقت گذشته است

مسأله 8 - حكم كسى كه در خواندن و نخواندن نماز، زياد شك مىكند

حكم شك در چيزى از كارهاى نماز

مسأله 1 - كسى كه در يكى از كارهاى نماز شك كند

مسأله 2 - در بناء گذاشتن بر انجام مشكوك فرقى بين جزءهاى مستقل و غير مستقل نيست

مسأله 3 - اگر در اين كه آنچه را كه انجام داده، صحيح بوده است يا فاسد، شك نمايد

مسأله 4 - اگر شك در سلام نماز كند بعد از آن كه داخل چيزى شود كه بر فراغ نماز مترتب است

مسأله 5 - چيزى كه در محل آن چيز در انجام آن شك كند و آن را انجام دهد، سپس متوجه شود كه آن را بجا آورده بوده است

مسأله 6 - اگر در حال انجام دادن كارى از كارهاى نماز شك كند كه در بعضى كارهاى قبلى شك كرده يا نه

حكم شك در عدد ركعتهاى نماز واجب

مسأله 1 - براى شك مزبور(شك در ركعات نماز) به مجرد پيدا شدنش حكمى نيست اگر بعدا برطرف شود

مسأله 2 - اگر بين سه و چهار يا بين سه و پنج، يا بين سه و چهار و پنج در حال ايستادن شك نمايد

مسأله 3 - اگر در شكهايى كه تمام كردن دو سجده در آنها معتبر است، در تمام كردن دو سجده و تمام نكردن آنها، شك نمايد

مسأله 4 - شك در ركعات نماز در غير صورى كه ذكر شد، موجب باطل شدن نماز است

مسأله 5 - اگر بين دو و سه، شك نمايد

مسأله 6 - اگر بعد از فارغ شدن از نماز شك نمايد

مسأله 7 - اگر يكى از شكها برايش پيدا شود و وظيفهاش را در آن نداند

مسأله 8 - اگر شك نمازگزار، بعد از فارغ شدن از نماز، به شك ديگرى تغيير يابد

مسأله 9 - اگر بين دو و سه شك نمايد و بنا را بر سه بگذارد

مسأله 10 - اگر بين دو و سه شك نمايد و بنا را بر سه بگذارد

مسأله 11 - كسى كه از ايستادن، ناتوان باشد

مسأله 12 - در شكهاى صحيح، قطع كردن و دست برداشتن از نماز و از نو خواندن آن جايز نيست

مسأله 13 - در شكهاى باطل اگر از شكش غفلت نمايد و نمازش را تمام كند

مسأله 14 - اگر مسافر در يكى از جاهاى تخيير باشد و نيت قصر نمايد

مسأله 15 - اگر در حالى كه بعد از دو سجده، نشسته است بين دو و سه شك كند

حكم شكهايى كه اعتبار ندارد

مسأله 1 - مرجع در تشخيص كثير الشك بودن عرف است

مسأله 2 - اگر شك كند كه آيا حالت كثير الشك بودن به او دست داده يا نه

مسأله 3 - براى كثير الشك جايز نيست به شك خود اعتنا كند

مسأله 4 - اگر براى هر يك از امام و مأموم شكى عارض شود

مسأله 5 - نمازهاى مستحبى كه كيفيت خاص يا سوره مخصوصى دارند

حكم ظن و گمان در كارها و ركعتهاى نماز

مسأله 1 - ظن و گمان در عدد ركعتهاى نماز

مسأله 2 - اگر مردد شود در حالتى كه برايش حاصل شده است

ركعتهاى(نماز) احتياط

مسأله 1 - ركعتهاى(نماز) احتياط واجب است

مسأله 2 - در نماز احتياط بايد نيت كند و تكبيرة الاحرام بگويد سوره حمد را بخواند

مسأله 3 - اگر ركنى از ركعتهاى(نماز) احتياط را فراموش كند

مسأله 4 - اگر قبل از شروع در نماز احتياط، معلوم شود كه احتياجى به آن نيست

مسأله 5 - اگر در اصل خواندن نماز احتياط شك نمايد

مسأله 6 - اگر در كارى از كارهاى نماز احتياط شك نمايد

مسأله 7 - اگر نماز احتياط را فراموش كند

حكم اجزاى فراموششده نماز

مسأله 1 - از ميان اجزاى فراموششده نماز غير از سجده و تشهد قضاء نمىشود

مسأله 2 - اگر چند سجده و تشهد را فراموش كند، بايد به همان تعداد، آنها را قضا نمايد

مسأله 3 - در تشهدى كه قضاء مىكند سلام واجب نيست

مسأله 4 - اگر(در نماز) اعتقاد پيدا كند كه سجده يا تشهد را فراموش كرده

مسأله 5 - اگر شك كند كه آنچه فوت شده است، يك سجده است يا دو سجده

مسأله 6 - اگر قضاى سجده يا تشهد را فراموش كند

مسأله 7 - اگر قضاى يكى از آنها(سجده يا تشهد) در نماز ظهر بر او واجب باشد

حكم سجده سهو

مسأله 1 - سجده سهو واجب مىشود براى امورى به تفصيل ذيل

مسأله 2 - اگر يك مرتبه سلام زيادى بگويد

مسأله 3 - اگر به گردن نمازگزار سجده سهو، و قضاى جزءهاى فراموش شده و چند ركعت نماز احتياط واجب باشد

مسأله 4 - واجب است بعد از نماز فورا سجده سهو را بجا آورد

مسأله 5 - در سجده(سهو) مذكور، همزمان با اولين جزء عملى كند به آن سجده گفته مىشود، نيت واجب است

مسأله 6 - اگر در وجود سبب سجده سهو شك نمايد

مسائل متفرقه

مسأله 1 - اگر شك كند نمازى را كه در دست دارد و مشغول خواندن آن است آيا نماز ظهر است يا نماز عصر؟

مسأله 2 - اگر بعد از نماز بداند كه دو سجده را از دو ركعت بجا نياورده

مسأله 3 - اگر مثلا در ركعت چهارم باشد و شك كند شك سابقش كه بين دو و سه بود، آيا قبل از تمام كردن دو سجده بوده يا بعد از آن

مسأله 4 - اگر در ركعتى كه مشغول خواندن آن است، شك نمايد

مسأله 5 - اگر در نماز عشا، بين سه و چهار شك نمايد

مسأله 6 - اگر در اثناى نماز عصر يادش بيايد كه يك ركعت از نماز ظهر را نخوانده است

مسأله 7 - اگر دو نماز بخواند و بعد از آن يقين پيدا كند كه مثلا يك ركعت از يكى از دو نماز را نخوانده

مسأله 8 - اگر بين سه و دو يا غير آن از شكهاى صحيح شك كند

مسأله 9 - اگر در ركعتى كه در دست دارد، شك نمايد

مسأله 10 - در حالى كه بعد از تمام كردن دو سجده، نشسته اگر بين دو و سه شك نمايد

مسأله 11 - اگر در اين كه بعد از ركوع ركعت سوم نماز است يا قبل از ركوع ركعت چهارم نماز، شك نمايد

مسأله 12 - اگر ايستاده است در حالى كه در ركعت دوم نماز است ايستاده باشد و بداند كه در اين نماز دو ركوع بجا آورده است

مسأله 13 - اگر بعد از فارغ شدن از نماز بداند كه دو سجده را بجا نياورده است

مسأله 14 - اگر بعد از آنكه مثلا داخل سجده دوم شد، بداند كه يا قرائت را نخوانده و يا ركوع را بجا نياورده

مسأله 15 - اگر قبل از آنكه به ركوع برود، بداند كه يا دو سجده را از ركعت قبل ترك نموده يا قرائت(همين ركعت) را

مسأله 16 - اگر بعد از آنكه براى ركعت سوم ايستاد، بداند كه تشهد را نخوانده

مسأله 17 - اگر اجمالا بداند كه يكى از دو - سجده و تشهد - را بطور نامعين بجا آورده

مسأله 18 - اگر بداند كه يا سجده ركعت قبل را ترك كرده يا تشهد همين ركعت را

مسأله 19 - اگر در حالى كه در سجده است يا بعد از سجده از ركعت دوم مثلا، متوجه شود كه يك سجده يا دو سجده از ركعت اول را ترك كرده

مسأله 20 - اگر نماز ظهر و عصر را بخواند

مسأله 21 - اگر نماز ظهر و عصر را هشت ركعت و نماز مغرب و عشا را هفت ركعت بخواند

مسأله 22 - اگر با اينكه مىداند نماز ظهر و عصر را هشت ركعت خوانده، قبل از سلام نماز عصر شك كند در اينكه نماز ظهر را چهار ركعت خوانده

مسأله 23 - اگر بداند كه نماز ظهر و عصر را نه ركعت خوانده است

مسأله 24 - اگر بداند كه نماز مغرب و عشا را هشت ركعت خوانده است

مسأله 25 - اگر نمازى را بخواند، پس از آن معتقد شود كه آن نماز را نخوانده است

مسأله 26 - اگر در تشهد شك نمايد و حال آنكه در محل شكى آن است

مسأله 27 - اگر بداند چيزى را فراموش كرده

مسأله 28 - اگر بعد از سلام نماز و قبل از آنكه عمدا يا سهوا چيزى را كه با نماز منافات دارد انجام دهد

مسأله 29 - اگر بعد از سلام نماز و قبل از آنكه چيزى را كه با نماز منافات دارد انجام دهد

مسأله 30 - اگر بداند آنچه را كه در دست دارد، ركعت چهارم است

مسأله 31 - اگر بعد از ايستادن براى ركعت بعدى، يقين كند كه يك سجده يا دو سجده يا تشهد را ترك كرده است

مسأله 32 - اگر در تشهد باشد و يادش آيد كه ركوع را فراموش كرده

مسأله 33 - اگر مثلا بين سه و چهار شك كند و بداند كه بر فرض آنكه ركعت سوم باشد، ركنى را ترك نموده

مسأله 34 - اگر بعد از ايستادن يا وارد شدن به تشهد، بداند كه يكى از دو سجده را فراموش نموده است

مسأله 35 - اگر به سجده ركعت دوم برود و در ركوع همين ركعت و در دو سجده ركعت اول، شك نمايد

مسأله 36 - حكم كثير الشك در طرفهاى علم اجمالى جارى نمىشود

مسأله 37 - اگر بداند كه يا يك سجده از ركعت اول را ترك كرده يا يك سجدهاى را در ركعت دوم زياد نموده است

مسأله 38 - اگر مشغول تشهد يا پس از فارغ شدن از تشهد باشد

مسأله 39 - اگر كسى كه مكلف است به چهار طرف نماز بخواند

مسأله 40 - اگر قصد اقامت(مثلا ده روز) كند و يك نماز چهار ركعتى تمام بخواند

نماز قضا

مسأله 1 - بر شخص مخالف، بعد از آنكه بينا شد(و مذهب اهل بيت را پذيرفت)، قضاى نمازهايى را كه نخوانده يا بر خلاف مذهب خود خوانده است، واجب است

مسأله 2 - اگر در وقت نماز بچه بالغ شود و ديوانه به عقل بيايد و بيهوش بهوش آيد

مسأله 3 - كسى كه هيچ يك از دو طهور - آب و خاك - را ندارد

مسأله 4 - قضاى نمازهاى واجب غير يوميه واجب است

مسأله 5 - جايز است قضاى نمازهاى واجب در هر وقت از شب و روز يا در سفر و حضر، خوانده شود

مسأله 6 - اگر در جاهايى كه نمازگزار بين شكسته و تمام خواندن مخير است، نماز فوت شود

مسأله 7 - قضاى نمازهاى نافله شبانهروزى، مستحب است

مسأله 8 - اگر چند نماز از او فوت شود

مسأله 9 - اگر بداند يكى از نمازهاى پنجگانه بطور نامعين به گردنش است

مسأله 10 - اگر بداند كه نماز معينى مانند نماز صبح چند مرتبه فوت شده است

مسأله 11 - نماز قضا وجوب فورى ندارد

مسأله 12 - احتياط آن است كه صاحبان عذر، قضاى نماز را تا زمان برطرف شدن عذر تأخير بيندازند

مسأله 13 - مقدم داشتن قضاى نمازى كه فوت شده، بر نماز وقت حاضر واجب نيست

مسأله 14 - خواندن نمازهاى مستحبى براى كسى كه نماز قضا به گردن دارد، بنابر اقوا جايز است

مسأله 15 - خواندن نماز قضا به جماعت جايز است

مسأله 16 - بر ولى ميت كه فرزند(پسر) بزرگتر باشد، واجب است نمازهاى پدرش را كه به خاطر عذرى از قبيل خواب و فراموشى و مانند اينها فوت شده، قضا نمايد

نماز استيجارى

مسأله 1 - كسى كه واجبى از نماز و روزه به گردن دارد، واجب است وصيت كند

مسأله 2 - اگر كسى خود را براى نماز يا روزه يا حج، اجير ديگرى كرده باشد و قبل از انجام آنها بميرد

مسأله 3 - در اجير شرط است كه به اجزاء و شرايط نماز و چيزهايى كه منافات با نماز دارد و احكام خلل(نواقص و زوائد) و غير اينها را از راه اجتهاد يا تقليد صحيح، شناسائى داشته باشد

مسأله 4 - عادل بودن اجير شرط نيست

مسأله 5 - اجير گرفتن صاحبان عذر، مانند كسى كه از ايستادن ناتوان است با اينكه غير او وجود دارد، جايز نيست

مسأله 6 - اگر براى اجير سهو يا شكى پيدا شود

مسأله 7 - جايز است هر يك از مرد و زن براى ديگرى(مرد براى به جا آوردن قضاى اعمال زن و برعكس) اجير شود

مسأله 8 - قبلا دانستى كه واجب نبودن ترتيب به طور كلى در قضاى نماز، خصوصا در جايى كه به كيفيت فوت نماز جاهل باشد، خالى از قوت نيست

مسأله 9 - براى اجير جايز نيست بدون اذن مستأجر ديگرى را براى آن عمل اجير نمايد

مسأله 10 - اگر براى اجير وقت و مدتى معين شود

مسأله 11 - اگر بعد از عمل معلوم شود اجاره باطل بوده است

مسأله 12 - اگر كيفيت مخصوصى در عمل از حيث بجا آوردن مستحبات تعيين نشود

نماز جمعه

در وجوب نماز جمعه

مسأله 1 - نماز جمعه بطور تخيير بين آن و نماز ظهر در اين زمانها(يعنى عصر غيبت حضرت صاحب العصر عجل الله تعالى فرجه الشريف) واجب است

مسأله 2 - كسى كه نماز جمعه را به امام جمعه اقتدا كرده

مسأله 3 - در همان نماز ظهرى كه احتياطا خوانده مىشود، اقتدا كردن(و به جماعت خواندن) جايز است

شرايط نماز جمعه

اول - عدد«نمازگزاران»

دوم - دو خطبه است

سوم - جماعت است

چهارم - آن كه نماز جمعه ديگرى در فاصله كمتر از سه ميلى اين نماز جمعه نباشد

مسأله 1 - اگر پنج نفر براى نماز جمعه حاضر شوند ولى در اثناى خطبه يا بعد از آن قبل از خواندن نماز جمعه، متفرق شوند

مسأله 2 - اگر در اثناى خطبه نماز جمعه متفرق شوند

مسأله 3 - اگر بعضى از آنها، قبل از بجا آوردن مقدار واجب خطبه، از آن صرف نظر كرده

مسأله 4 - اگر عدد نمازگزاران نماز جمعه بيشتر از حد نصاب باشد

مسأله 5 - اگر امام داخل نماز شود و بقيه قبل از الله اكبر گفتن، متفرق شوند

مسأله 6 - اگر عدد(حد اقل مأمومين نماز جمعه)؛ يعنى، چهار نفر و لو با گفتن الله اكبر با امام جماعت داخل نماز جمعه بشوند

مسأله 7 - خدا را حمد كردن در هر يك از دو خطبه واجب است

مسأله 8 - احتياط آن است كه حمد و صلوات را در خطبه با زبان عربى بياورد

مسأله 9 - براى امام جمعه كه خطبه مىخواند سزاوار است در ضمن خطبهاش آنچه را كه از مصالح دينى و دنيايى مسلمين است بيان كند

مسأله 10 - خواندن هر دو خطبه قبل از ظهر به طورى كه وقتى از خطبهها فارغ مىشود ظهر داخل شده جايز است

مسأله 11 - واجب است كه هر دو خطبه، قبل از نماز جمعه باشند

مسأله 12 - واجب است، خطيب در وقت خواندن خطبه، ايستاده باشد

مسأله 13 - اگر اقوا نباشد، احتياط است كه خطيب در وقت خواندن خطبه، صدايش را بلند كند

مسأله 14 - احوط بلكه اوجه اين است كه واجب است حاضرين به خطبهها گوش كنند

مسأله 15 - قبلا گذشت كه بين دو نماز جمعه، سه ميل فاصله بودن معتبر است

مسأله 16 - احتياط آن است كه وقتى مىخواهند در جايى نماز جمعه اقامه نمايند، احراز شود كه نماز جمعه ديگرى در آنجا در كمتر از حد معتبر، همزمان يا قبل از آن، منعقد نمىشود

مسأله 17 - اگر بعد از فارغ شدن از نماز بدانند كه نماز، جمعه ديگرى منعقد شده است

كسى كه نماز جمعه بر او واجب است

مسأله 1 - در وجوب نماز جمعه، امورى شرط است

مسأله 2 - همه اينها اگر اتفاقا در نماز جمعه حاضر شوند و يا با زحمت در آن شركت نمايند، نمازشان صحيح است

مسأله 3 - براى مسافر جايز است در نماز جمعه شركت كند

مسأله 4 - براى زن جايز است در نماز جمعه شركت كند

مسأله 5 - همچنان كه نماز جمعه با كامل بودن شرايط بر اهالى شهرها و نواحى واجب است بر روستاها و حومهها هم واجب مىباشد

مسأله 6 - نماز جمعه از خنثاى مشكل صحيح است

وقت نماز جمعه

مسأله 1 - وقت نماز جمعه با زوال شمس(رسيدن ظهر) داخل مىشود

مسأله 2 - در صورتى كه وجوب نماز جمعه تعيينى باشد، طول دادن خطبه نماز جمعه به اندازهاى كه وقت نماز جمعه فوت شود، جايز نيست

مسأله 3 - اگر داخل نماز جمعه شوند و وقت نماز خارج شود

مسأله 4 - اگر يقين كند كه براى حد اقل واجب از دو خطبه و دو ركعت سبك و مختصر نماز جمعه وقت هست

مسأله 5 - اگر امام در وسعت وقت با عدد معتبر، نماز جمعه بخواند و مأمومى كه جزء عدد نصاب نيست در وقت خطبه و اول نماز نباشد

چند فرع

فرع اول - شرايطى كه در نماز جماعت، در غير نماز جمعه معتبر است

فرع دوم - اذان دوم در روز جمعه بدعت و حرام است

فرع سوم - بعد از اذان(ظهر)، در روز جمعه، خريدوفروش و معاملات ديگر حرام است

فرع چهارم - اگر مأموم در ركعت اولى كه ركوع آن را به امام رسيده در اثر ازدحام و مانند آن نتواند با امام سجده كند

فرع پنجم - نماز جمعه مانند نماز صبح، دو ركعت است

نماز دو عيد؛ فطر و قربان

مسأله 1 - امام در اين نماز مانند ساير نمازهاى جماعت، بجز قرائت را به عهده نمىگيرد

مسأله 2 - اگر در تكبيرها يا قنوتها شك كند و در محل آن باشد

مسأله 3 - اگر چيزى كه موجب سجده سهو مىشود در اين نماز بجا آورد

مسأله 4 - در اين نماز، اذان و اقامه نيست

بعضى از نمازهاى مستحبى

از آن جمله است نماز جعفر بن ابى طالب(عليه السلام)

مسأله 1 - در صورتى كه عجله داشته باشد، جايز است كه تسبيحات را به بعد از نماز تأخير بيندازد

مسأله 2 - اگر از انجام بعضى از تسبيحات در محل خودش غفلت نمايد

مسأله 3 - در سجده دوم ركعت چهارم، بعد از تسبيحات اعمال ذيل مستحب است

و از جمله نمازهاى مستحب نماز استسقاء است

مسأله 1 - بهتر است نماز استسقاء در وقت نماز عيد خوانده شود

مسأله 2 - براى اين نماز، اذان و اقامه نيست

مسأله 3 - مستحب است وقتى كه امام از نماز فارغ شد عباى خود را«پشترو» نمايد

مسأله 4 - همانطور كه خواندن اين نماز موقع كم شدن باران جايز است

مسأله 5 - اگر اجابت دعاى آنها به تأخير افتاد بيرون رفتن را تكرار مىكنند

نماز مسافر

و در قصر خواندن براى مسافر، امورى معتبر است

يكى از آنها - مسافت است

مسأله 1 - فرسخ سه ميل است و ميل چهار هزار ذراع دست است

مسأله 2 - اگر رفتن پنج فرسخ و برگشتن سه فرسخ باشد

مسأله 3 - اگر شهرى دو راه داشته باشد كه يكى دورتر و ديگرى نزديكتر است

مسأله 4 - مبدأ محاسبه مسافت، ديوار شهر است

مسأله 5 - اگر كسى بخواهد به جايى(مثلا شهرى) برود و در مسافت بودن آن شك دارد

مسأله 6 - مسافت با علم خود مسافر و بينه(مثل شهادت دو شاهد عادل) ثابت مىشود

مسأله 7 - اگر معتقد شود به مقدار مسافت، راه رفته است

مسأله 8 - در مسافت دايرهاى حركت از نقطهاى تا به نقطه مقابل آن(نصف دايره)، رفتن مسافت حساب مىشود

دوم آنها - از موقع حركت، قصد پيمودن مسافت را داشته باشد

مسأله 9 - ملاك و ميزان اين است كه قصد رفتن مسافت را داشته باشد

مسأله 10 - در قصد نمودن مسافت، مستقل بودن معتبر نيست

مسأله 11 - اگر تابع معتقد شود كه متبوع او مسافت را قصد نكرده يا شك در قصد او بكند

سوم آنها - استمرار قصد است

مسأله 12 - در ادامه داشتن قصد مسافت، قصد مطلق سفر كافى است

مسأله 13 - اگر در اثناى مسافرت قبل از رسيدن به چهار فرسخ، مردد شود

چهارم آنها - قصد نداشته باشد در بين مسافت، ده روز يا بيشتر اقامت كند

مسأله 14 - اگر موقع شروع سفر، قصد داشته باشد كه قبل از هشت فرسخ، قصد كند

مسأله 15 - اگر قصد اقامت ده روز نداشته باشد و مقدارى از مسافت را برود

پنجم آنها - سفر جايز باشد

مسأله 16 - كسى كه تابع شخص ستمگر است

مسأله 17 - اگر هدف سفر، اطاعت خداوند متعال باشد و بطور تبعى(و طفيلى) انگيزه معصيت هم داشته باشد

مسأله 18 - اگر ابتداى سفرش اطاعت باشد، سپس در بين راه قصد معصيت نمايد

مسأله 19 - اگر ابتداى سفرش معصيت باشد و نيت روزه كند

مسأله 20 - كسى كه از سفر معصيت برگشته چنانچه توبه كرده

مسأله 21 - سفر كسى كه براى هوسرانى به شكار مىرود به سفر معصيت ملحق مىشود

ششم آنها - از كسانى كه خانه به دوش هستند، نباشند

هفتم آنها - سفر كردن، پيشه و كار او نباشد

مسأله 22 - كسى كه شغلش در تابستان باربرى است نه در زمستان

مسأله 23 - كسى كه شغلش مسافرت است

مسأله 24 - اگر كسى شغلش سفر نباشد، لكن برايش كارى پيش آيد كه سفرهاى متعددى بكند

مسأله 25 - چوپانى كه كارش چراندن مثلا گوسفندها است، جزء كسانى است كه شغلشان سفر است

هشتم آنها - رسيدن به محل ترخص است

مسأله 26 - در تقصير(و شكسته خواندن نماز مثلا)، رسيدن به محل ترخص معتبر است

مسأله 27 - همانطورى كه رسيدن به حد ترخص در ابتداى مسافرت از شروط قصر است

مسأله 28 - معيار آن است كه چشم بيننده و گوش شنونده معتدل باشد

مسأله 29 - بنابر اقوا ميزان نشنيدن اذان آن است كه تشخيص داده نشود

مسأله 30 - در جايى كه نه خانه است و نه ديوار

مسأله 31 - اگر در اينكه به حد ترخص رسيده، شك نمايد

مسأله 32 - اگر در كشتى و مانند آن قبل از حد ترخص به نيت تمام خواندن، شروع به نماز نمايد

چيزهايى كه سفر را قطع مىكند

يكى از آنها وطن است

مسأله 1 - اگر كسى از وطن اصلى يا غير اصلى خود اعراض كند

مسأله 2 - ممكن است يك نفر، در يك زمان، دو وطن فعلى داشته باشد

مسأله 3 - ظاهر اين است كسى كه تابع ديگرى است و در زندگى از خود اراده مستقل ندارد، در وطن نيز تابع متبوع خود مىباشد

مسأله 4 - اگر در كوچ كردن از وطن اصلى مردد شود

دوم از قطع كنندههاى سفر، تصميم بر اقامت ده روز پشت سر هم است

مسأله 5 - شبهايى كه در وسط ده روز هست، جزء اقامت ده روز مىباشند

مسأله 6 - شرط است كه محل اقامت يكى باشد

مسأله 7 - در نيت اقامت، تصميم بر اينكه از حصار و ديوار شهر خارج نشود شرط نيست

مسأله 8 - قصد اجمالى در تحقق اقامت ده روز كفايت نمىكند

مسأله 9 - اگر مسافرى قصد كند ده روز در جايى بماند، سپس از قصدش برگردد

مسأله 10 - اگر نمازى(مثلا از مسافر) فوت شود كه قضاى آن واجب است

مسأله 11 - اگر پس از قصد اقامت، روزه را نيت نمايد سپس بعد از ظهر قبل از آنكه يك نماز چهار ركعتى تمام بخواند، از قصد اقامت عدول نمايد

مسأله 12 - در عدول از قصد اقامت فرقى نمىكند كه مسافر قصد كند ده روز را نماند يا مردد شود

مسأله 13 - اگر ده روزى كه مسافر قصد اقامت آن را داشته، تمام شود

مسأله 14 - اگر مسافرى قصد اقامت ده روز كرد و با خواندن يك نماز چهار ركعتى تمام، وظيفهاش تمام خواندن نمازها شد

مسأله 15 - اگر براى مسافرى كه قصد اقامت كرده، سفرى پيش بيايد

مسأله 16 - اگر به نيت قصر، داخل نماز شود، سپس در اثناى آن تصميم بگيرد كه ده روز اقامت داشته باشد

سوم از قطع كنندههاى سفر، سى روز بطور مردد در جايى ماندن است

مسأله 17 - ظاهر اين است كه ماهى كه بيست و نه روز تمام مىشود به سى روز ملحق است

مسأله 18 - شرط است كه محل ترديد داشتن مسافر تا سى روز، يكى باشد

مسأله 19 - مسافرى كه سى روز بطور ترديد در جايى مىماند

مسأله 20 - اگر مسافرى، مثلا بيست و نه روز يا كمتر به حالت ترديد در جايى بماند

احكام مسافر

مسأله 1 - اگر مسافر با وجود شرايط قصر، نماز را تمام بخواند

مسأله 2 - بنابر اقوا، آنچه در مسأله قبل درباره نماز گفته شد، درباره روزه هم جارى است

مسأله 3 - كسى كه وظيفهاش تمام خواندن نماز است، در صورتى كه قصر بخواند نمازش مطلقا باطل است

مسأله 4 - اگر كسى كه فراموش كرده، در سفر است، مشغول نماز شده در اثناى آن يادش بيايد

مسأله 5 - اگر وقت نماز فرا رسد و او در حضر باشد

مسأله 6 - اگر در حضر نمازى از او فوت شود

مسأله 7 - اگر از كسى كه اول وقت در حضر و در آخر وقت در مسافرت است يا عكس آن، نمازى فوت شود

مسأله 8 - مسافرى كه قصد اقامت نكرده، در چهار جا، بين قصر و تمام مخير است

مسأله 9 - در چهار موردى كه گفته شد، تخيير در شكسته يا تمام خواندن نماز، استمرار دارد

مسأله 10 - روزه در موارد تخيير مذكور، به نماز ملحق نمىشود

مسأله 11 - مستحب است بعد از هر نماز قصرى، سى مرتبه ذكر ذيل را بگويد

نماز جماعت

نماز جماعت از مستحبات مؤكد در تمام نمازهاى واجب مخصوصا در نمازهاى پنجگانه است

مسأله 1 - لازم نيست نوع و كيفيت نماز امام و مأموم يكى باشد

مسأله 2 - كمترين عددى كه در غير نماز جمعه و عيد، جماعت با آن منعقد مىشود، دو نفر است

مسأله 3 - در غير نماز جمعه و نماز عيد فطر و قربان و بعض فروع نماز معاده

مسأله 4 - اگر شك كند كه نيت اقتدا كرده يا نه

مسأله 5 - اگر نيت اقتدا به شخصى نمايد به حساب اين كه زيد است و بعدا معلوم شد كه عمرو است

مسأله 6 - كسى كه فرادا نماز مىخواند، بنابر احتياط جايز نيست كه در اثنا، اقتدا نمايد

مسأله 7 - ظاهر اين است كه در جميع حالات نماز جماعت، قصد فرادا كردن نماز - و لو - با اختيار جايز باشد

مسأله 8 - اگر بعد از قرائت امام، قبل از ركوع قصد فرادا كند

مسأله 9 - اگر در اثناى نماز قصد فرادا كند

مسأله 10 - اگر در ركوع به امام برسد

مسأله 11 - ظاهر اين است كه اگر در اول ركعت يا در اثناى قرائت، داخل نماز جماعت شود و به ركوع امام نرسد

مسأله 12 - اگر به خيال آن كه در ركوع به امام برسد، ركوع كند

مسأله 13 - كسى كه اطمينان به رسيدن به ركوع امام ندارد

مسأله 14 - اگر نيت اقتدا كند و«الله اكبر» بگويد و قبل از آن كه به ركوع برود، امام سرش را بلند كند

مسأله 15 - اگر امام را در سجده اول يا دوم ركعت آخر ببيند

شرائط نماز جماعت

مسأله 1 - تاريكى و غبارى كه مانع ديد هستند، حائل حساب نمىشوند

مسأله 2 - حائل كوتاهى كه مانع ديد در جميع حالات نماز نمىشود

مسأله 3 - حائل بودن مأمومين جلوتر هر چند داخل نماز نشده باشند، ولى آماده شروع به نماز هستند اشكالى ندارد

مسأله 4 - اگر صفهاى نماز جماعت، مثلا به در مسجد برسد و يك يا چند صف در خارج مسجد تشكيل شود

مسأله 5 - اگر در بين نماز بين مأموم و امام يا بين مأموم و مأموم ديگرى كه واسطه اتصال است، حائلى ايجاد شود

مسأله 6 - به وجود آمدن حائل غير ثابت، مانند گذشتن انسان يا حيوان، مانع ندارد

مسأله 7 - اگر نماز افراد صف جلو تمام شود

مسأله 8 - اگر معلوم باشد كه نماز افراد صف جلو باطل است

مسأله 9 - افراد صف عقبتر مىتوانند در صورتى كه افراد صف جلو ايستادهاند تكبيرة الإحرام بگويند

احكام نماز جماعت

مسأله 1 - نشنيدن صداى امام، به جهت دور بودن از او باشد يا زيادى صداها، يا كرى يا غير اينها، فرقى ندارد

مسأله 2 - اگر قسمتى از قرائت امام را بشنود و قسمت ديگر آن را نشنود

مسأله 3 - اگر در اين كه مىشنود يا نمىشنود، شك كند

مسأله 4 - در حال قرائت امام، طمأنينه بر مأموم واجب نيست

مسأله 5 - امام از مأمومى كه در ركعت اول و دوم به او اقتدا كرده، فقط قرائتش را متحمل است

مسأله 6 - اگر در ركعت دوم اقتدا كند، امام قرائت او را در اين ركعت تحمل مىكند

مسأله 7 - در جايى كه واجب است مأموم پشت سر امام قرائت بخواند

مسأله 8 - اگر در ركعت دوم و سوم به امام برسد

مسأله 9 - متابعت مأموم از امام در افعال نماز واجب است

مسأله 10 - اگر مأموم سهوا يا به گمان آن كه امام تكبير را گفته است، تكبيرة الاحرام را قبل از امام بگويد

مسأله 11 - اگر مأموم سهوا يا به گمان آن كه امام سرش را بلند كرده است، سرش را از ركوع يا از سجده بلند كند

مسأله 12 - اگر سهوا قبل از امام از ركوع بلند شود

مسأله 13 - اگر سر از سجده بلند كند و ببيند كه امام در سجده است

مسأله 14 - اگر عمدا قبل از امام به ركوع يا به سجده برود

مسأله 15 - اگر در حين خواندن نافله، نماز جماعت منعقد شود

شرائط امام جماعت

مسأله 1 - اصرار بر گناهان صغيره كه موجب كبيره شدن آن مىگردد

مسأله 2 - بنابر اقوا، كسى كه خودش را مىشناسد كه عدالت ندارد، ولى مأمومين به عادل بودن او اعتقاد دارند، جايز است كه(براى آنها) نماز جماعت بخواند

مسأله 3 - عدالت با بينه(مثلا شهادت دو شاهد عادل) و شيوعى كه موجب اطمينان باشد، ثابت مىشود

مسأله 4 - امامت كسى كه نشسته نماز مىخواند

مسأله 5 - جواز اقتدا به صاحبان عذر مشكل است

مسأله 6 - اگر امام با مأموم در مسائل مربوط به نماز از جهت اجتهاد يا تقليد اختلاف داشته باشند

مسأله 7 - اگر امام جماعت به عقيده اين كه وقت رسيده، مشغول نماز شود

مسأله 8 - اگر ائمه جماعت، جر و بحث كنند

مسأله 9 - احتياط آن است كه صاحب مرض جذام و برص و كسى كه حد شرعى خورده و توبه نموده است، امامت ننمايند

مسأله 10 - اگر مأموم بداند كه نماز امام باطل است

مسأله 11 - اگر مأموم نجاستى را در لباس امام ببيند كه معفو عنه نباشد

مسأله 12 - اگر بعد از نماز آشكار شود كه امام جماعت فاسق يا محدث بوده

كتاب روزه

مسأله 1 - در روزه نيت شرط است

مسأله 2 - در قضاى روزه از جانب غير نيت نيابت(بجاى غير انجام دادن) لازم است

مسأله 3 - در ماه رمضان، روزه غير رمضان واقع نمىشود

مسأله 4 - در روزه واجب معين، رمضان باشد يا غير آن، بنابر اقوا، وقت مخصوصى براى نيت نيست

مسأله 5 - روزى را كه نمىداند از ماه شعبان است يا ماه رمضان

مسأله 6 - اگر روزى كه نمىداند، از ماه رمضان است يا شعبان

مسأله 7 - اگر روزى را كه نمىداند از ماه شعبان است يا ماه رمضان، به نيت اينكه از شعبان است روزه بگيرد

مسأله 8 - همانطور كه در ابتداى روزه، نيت واجب است، ادامه آن در بين روز هم واجب است

چيزهايى كه بايد از انجام آن خوددارى كرد(روزه را باطل مىكند)

مسأله 1 - روزهدار از چند چيز بايد خوددارى كند

مسأله 2 - معيار در خوردن و آشاميدن، صدق آن است

مسأله 3 - كسى كه در بين روز محتلم شده، مىتواند، قبل از غسل جنابت با بول يا با خرطات استبراء كند

مسأله 4 - اگر با علم به اينكه براى غسل يا تيمم وقت نيست، خود را جنب كند

مسأله 5 - اگر به گمان اينكه وقت وسيع است، خود را جنب كند

مسأله 6 - همانطور كه بقاى بر جنابت عمدا، روزه را باطل مىكند همچنين بقاء بر حيض و نفاس

مسأله 7 - كسى كه وسيله غسل و تيمم ندارد

مسأله 8 - غسل مس ميت براى صحيح بودن روزه شرط نيست

مسأله 9 - كسى كه به خاطر نبودن آب يا غير آن از اسباب تيمم، نمىتواند غسل كند

مسأله 10 - اگر بعد از اذان صبح كه بيدار مىشود، محتلم باشد

مسأله 11 - كسى كه در شب ماه رمضان جنب شده

مسأله 12 - اگر قصد راست گفتن داشت، و بعد دروغ از كار درآمد

مسأله 13 - بين اينكه دروغ ساخته خود او باشد يا ديگران فرقى نيست

مسأله 14 - اگر به خيال اينكه سرش در آب فرو نمىرود، خود را در آب بيندازد

مسأله 15 - اگر روزهدار غسل ارتماسى كند

مسأله 16 - اگر به واسطه آروغ زدن، چيزى(از معده) بيرون آيد و به فضاى دهان برسد

مسأله 17 - با فرو بردن آب دهان كه در دهان جمع شده، هر چند به خاطر يادآورى چيزى كه باعث آن است، باشد، روزه باطل نمىشود

مسأله 18 - تمامى چيزهايى كه - گذشت - روزه را باطل مىكند به جز باقى ماندن بر جنابت

آنچه براى روزهدار مكروه است

مسأله 1 - براى روزهدار چند چيز مكروه است

مسأله 2 - نشستن مرد در آب اشكال ندارد

آثار(و احكام) باطل كردن روزه

مسأله 1 - انجام مبطلاتى كه قبلا ذكر شد، همچنانكه سبب واجب شدن قضا مىشود، سبب واجب شدن كفاره نيز هست

مسأله 2 - كفاره افطار ماه رمضان سه چيز است

مسأله 3 - اگر در يك روز، چند بار كارى كه روزه را باطل مىكند، انجام دهد

مسأله 4 - در باطل كردن روزه ماه رمضان و نذر معين بايد كفاره بدهد

مسأله 5 - كسى كه عمدا روزه خود را باطل كند

مسأله 6 - اگر كسى در ماه رمضان با زن خود جماع كند

مسأله 7 - كسى كه بواسطه مسافرت يا مرضى روزه نمىگيرد

مسأله 8 - مصرف كفاره در طعام دادن فقرا يا به سير كردن آنان است

مسأله 9 - از طرف ميت مىتواند كفاره روزه يا غير آن را تبرعا و بدون درخواست عوضى انجام دهد

مسأله 10 - در تحقق پىدرپى بودن دو ماه روزه(كه در كفاره ماه رمضان لازم است)

مسأله 11 - اگر از هر سه نوع كفاره ماه رمضان ناتوان باشد

مسأله 12 - در چند مورد قضاى روزه بدون كفاره واجب است

اول - در جايى كه شخصى كه در شب جنب شده است بعد از بيدار شدن دو مرتبه بخوابد

دوم - وقتى كه به خاطر نيت نكردن يا ريا كردن يا نيت اينكه روزه نباشد، روزه خود را باطل كند

سوم - وقتى كه غسل جنابت را فراموش كند و يك روز يا چند روز بر او بگذرد

چهارم - وقتى كه بدون اينكه تحقيق كند، صبح شده يا نه؟ كارى كه روزه را باطل مىكند، انجام دهد

پنجم - آنكه كسى خبر دهد، صبح نشده و به گفته او چيزى بخورد

ششم - آنكه كسى خبر دهد، صبح شده و به خيال آنكه شوخى مىكند، اعتنا نكند

مسأله 13 - كسى كه يقين ندارد، صبح شده، مىتواند بدون تحقيق كارى كه روزه را باطل مىكند، انجام دهد

هفتم - آنكه كسى خبر دهد، شب شده و به گفته او افطار كند

هشتم - آنكه در هواى صاف به واسطه تاريكى يقين كند كه شب شده و افطار كند

نهم - آنكه براى خنك شدن با مضمضه يا غير آن آب را در دهان كند و بىاختيار داخل حلق شود

شرايط صحيح بودن روزه و واجب بودن آن

مسأله 1 - شرايط صحيح بودن روزه چند چيز است

مسأله 2 - براى صحيح بودن روزه مستحبى اضافه بر شرايط گذشته، شرط است كه قضاى روزه واجب به گردن او نباشد

مسأله 3 - تمام شرايطى كه براى صحيح بودن روزه بيان كرديم، شرط واجب بودن آن نيز هست به جز اسلام و ايمان

مسأله 4 - اگر شخصى كه مسافر نيست قبل از ظهر مسافرت كند

مسأله 5 - شخص مسافرى كه حكم شرعى را نمىداند

مسأله 6 - بنابر قول صحيحتر، مسافرت در ماه رمضان از روى اختيار هر چند براى فرار از روزه باشد جايز است

مسأله 7 - براى مسافر و كسان ديگرى كه جايز است، روزه بخورند، پر كردن شكم را از خوردنى و نوشيدنى مكروه است

مسأله 8 - براى چند نفر روزه خوردن در ماه رمضان جايز است

مسأله 9 - زنى كه بچه شير مىدهد فرق ندارد كه بچه از خودش باشد يا آنكه بچهاى را مجانا شير دهد

مسأله 10 - زن باردار يا شيرده بعد از برطرف شدن عذر، بايد قضاى روزه را بگيرند

راه ثابت شدن اول ماه رمضان و شوال

مسأله 1 - شرط قبول شدن شهادت دو عادل آن است كه شهادت دهند ماه را ديدهاند

مسأله 2 - لازم نيست كه شهادت دو عادل در نزد حاكم شرع باشد

مسأله 3 - اول ماه به شهادت چهار زن و يا شهادت يك مرد و دو زن و يا شهادت يك مرد

مسأله 4 - در اينكه دو عادل از همان شهر باشند يا بيرون آن، در آسمان علتى باشد يا نه، فرقى نيست

مسأله 5 -(اگر حاكم شرع حكم كند كه اول ماه است) حجيت آن به مقلدين او اختصاص ندارد

مسأله 6 - اگر در شهر ديگرى غير از شهر خود مكلف اول ماه ثابت شود

مسأله 7 - به تلگرام و مانند آن در اخبار از ديدن ماه اعتماد جايز نيست

قضاى روزه ماه رمضان

مسأله 1 - قبلا گذشت كه اگر كسى قبل از ظهر بالغ شود و چيزى نخورده باشد روزه آن روز بر او واجب نيست

مسأله 2 - كسى كه روزهاش به خاطر مستى فوت شود، بايد قضا كند

مسأله 3 اگر مخالف مستبصر گردد، روزههايى كه بر طبق مذهب خود يا مذهب حق با قصد قربت انجام داده، قضاى آن بر او واجب نيست

مسأله 4 - قضاى روزه واجب فورى نيست

مسأله 5 - در قضاى روزه ترتيب و تعيين روز آن واجب نيست

مسأله 6 - اگر قضاى دو ماه رمضان يا بيشتر بر او واجب باشد

مسأله 7 - اگر به واسطه مرض يا حيض يا نفاس روزه ماه رمضان را نگيرد

مسأله 8 - اگر به واسطه عذرى روزه تمام ماه رمضان يا بعضى از آن را نگيرد

مسأله 9 - اگر تمام ماه رمضان يا بعض آن را عمدا و بدون عذر روزه نگيرد

مسأله 10 - اگر قضاى روزه رمضان را چند سال تأخير بيندازد

مسأله 11 - كفاره چند روز قضاى يك يا چند رمضان را مىتواند به يك فقير بدهد

مسأله 12 - كسى كه روزه قضاى ماه رمضان را گرفته، اگر وقت آن تنگ نباشد، مىتواند، قبل از ظهر باطل كند

مسأله 13 - روزه مانند نماز است در اين جهت كه بر ولى ميت واجب است آنچه را از ميت فوت شده است قضاء نمايد

اقسام روزه

روزه كفاره

مسأله - دو ماه روزه كفاره جمع و كفاره تخييرى و ترتيبى بايد پىدرپى باشد

روزههاى مستحبى

روزههاى مكروه

روزههاى حرام

اعتكاف

شرايط اعتكاف

اول عقل

دوم نيت

سوم روزه گرفتن

چهارم اعتكاف بايد كمتر از سه روز و شبهاى ما بين آنها نباشد

پنجم آنكه اعتكاف در يكى از مساجد چهارگانه - مسجد الحرام، مسجد النبى(صلى الله عليه و آله) مسجد كوفه و مسجد بصره - باشد

ششم اذن كسى كه اذنش معتبر است، مانند مستأجر نسبت به اجير خاص

هفتم استمرار داشتن ماندن در مسجد

مسأله 1 - براى صحيح بودن اعتكاف، بلوغ شرط نيست

مسأله 2 - عدول كردن از اعتكافى به اعتكاف ديگر جايز نيست

مسأله 3 - در دو روز اول اعتكاف مستحبى مىتواند از اعتكاف دست بكشد

مسأله 4 - بايد روزهاى اعتكاف متصل باشد

مسأله 5 - اگر اعتكاف يك ماه را نذر كند ما بين هلال ماه اول تا هلال ماه دوم مجزى است

مسأله 6 - يك اعتكاف بايد در يك مسجد انجام گيرد

مسأله 7 - پشت بامها و سردابها و محرابهاى مساجد جزء مساجد است

مسأله 8 - اگر جاى مخصوصى را از مسجد براى اعتكاف معين كند متعين نمىشود

مسأله 9 - از موارد ناچارى كه بيرون رفتن از مسجد را مباح مىكند، اقامه شهادت و عيادت مريض است

مسأله 10 - اگر در مسجد جنب شود

مسأله 11 - اگر كسى را كه قبل از او در مسجد اعتكاف كرده كنار زند و خود در جاى او(براى اعتكاف) بنشيند

مسأله 12 - اگر بيرون بودن از مسجد در مواردى كه ناچار است به قدرى طول بكشد كه صورت اعتكاف محو شود

مسأله 13 - شخصى كه اعتكاف مىكند مىتواند هنگام نيت كردن شرط كند كه اگر براى او عذرى پيش آيد، حتى در روز سوم بتواند دست از اعتكاف بردارد

احكام اعتكاف

مسأله 1 - در حرام بودن تمام آنچه شنيدى بر معتكف، بين شب و روز فرقى نيست

مسأله 2 - هر چيزى كه روزه را باطل مىكند، اعتكاف را هم باطل مىكند

مسأله 3 - اگر اعتكاف واجب را به واسطه جماع باطل كند

مسأله 4 - اگر اعتكاف واجب را با جماع كردن در روز ماه رمضان باطل كند، به گردن او دو كفاره است

ترجمه تحرير الوسيلة (جامعه مدرسین) - خمینی، سید روح الله - الصفحة ١٢١ - مسأله ١٢ - در صورت نبود همجنس حتى از اهل كتاب، بنابر اقوا غسل ساقط مىشود

بايد هم از وصى و هم از ولى اذن گرفت.

(١)

مسأله ٧- ميت و كسى كه او را غسل مى‌دهد از نظر زن و مردى مانند هم باشند

پس نبايد مرد، زن را و زن، مرد را هر چند با پوشش و بدون لمس و نگاه كردن باشد، غسل دهد. مگر بچه‌اى كه عمرش از سه سال بيشتر نيست كه هر يك از مرد و زن مى‌توانند او را غسل دهند اگر چه برهنه باشد، و مگر زن و شوهر كه مى‌توانند همديگر را بطور برهنه اگر چه همجنس وجود داشته باشد، غسل دهند، حتى براى هر يك جايز است به عورت ديگرى نگاه كند. اگر چه مكروه است، و فرقى بين زن حرّه، امه، دائم، موقت و زنى كه طلاق رجعى داده شده قبل از پايان عدّه طلاق، نيست، اگر چه در دوتاى آخر (موقت، مطلقه) اشكال است.

(٢)

مسأله ٨- بدون اشكال، مرد مى‌تواند زنهاى محرم خود را و برعكس، در صورت نبود همجنس حتى اگر برهنه باشند با ستر عورت، غسل دهد.

و در صورت وجود همجنس، مورد تأمل و اشكال است و نبايد احتياط ترك شود.

(٣)

مسأله ٩- مولا مى‌تواند امه خود را در صورتى كه زوجه و يا در عده ديگرى و يا مبعّضه [٤٨] نباشد غسل دهد

، بلكه بنابر احتياط واجب مكاتبه [٤٩] هم نبايد باشد، و اما غسل دادن امه مولايش را اشكال دارد.

(٤)

مسأله ١٠- ميّتى كه معلوم نيست مرد است يا زن‌

، اگر چه به علت خنثى بودن مشكوك باشد بايد هر يك از مرد و زن او را از پشت پارچه‌اى غسل دهند.

(٥)

مسأله ١١- بايد غسل دهنده، مسلمان بلكه در حال اختيار مؤمن هم باشد

، و در صورتى كه غسل دهنده همجنس، منحصر به مرد يا زن اهل كتاب [٥٠] باشد، بايد مرد مسلمان زن اهل كتاب را و زن مسلمان مرد اهل كتاب را امر كنند، تا اول خودشان غسل نموده سپس ميّت را غسل دهند.

و اگر بتواند به آب و بدن ميّت دست نزند يا ميّت را در آب كر يا جارى، غسل دهد، بنابر احتياط واجب بايد چنين كند.

و اگر غسل دهنده همجنس منحصر در مخالف باشد، مى‌تواند غسل دهد، البته به غسل كردن خودش و دست نزدن به آب و ميّت و غسل دادن ميّت در جارى و كر، احتياجى نيست، و در صورتى كه غسل دهنده همجنس منحصر به اهل كتاب و مخالف باشد دومى مقدّم است.

(٦)

مسأله ١٢- در صورت نبود همجنس حتى از اهل كتاب، بنابر اقوا غسل ساقط مى‌شود

و