تا آخر غسل و لو اجمالا كفايت مى‌كند (١) و ترتيب عبارت است از شستن تمام سر، كه گردن نيز جزء آن است، با مقدارى از بدن از باب مقدمه شستن سر و گردن. پس از آن شستن تمام نيمه راست بدن با مقدارى از طرف چپ و مقدارى از گردن، از باب مقدمه، و احتياط مستحب آنست كه هنگام شستن نيمه راست بدن، تمام طرف راست گردن و مقدارى از سر را از باب مقدمه بشويد. سپس پس از آن شستن تمام نيمه چپ بدن با مقدارى از طرف راست و مقدارى از گردن از باب مقدمه و احتياط مستحب آنست كه هنگام شستن نيمه چپ بدن، تمام طرف چپ گردن و مقدارى از سر را از باب مقدمه بشويد. و عورت و ناف به دو قسمت تقسيم مى‌شوند بنابراين نيمه راست آنها با طرف راست بدن و نيمه چپ آنها با طرف چپ بدن بايد شسته شود ولى بهتر آنست كه تمام آنها با هر طرف شسته شود.

و آنچه لازم است اين است كه شستن، تمام اين سه قسمت را فراگيرد، خواه با يك بار آب ريختن باشد يا بيشتر، خواه با راه باز كردن (براى رسيدن آب) باشد و خواه با دست ماليدن، و خواه با غير اينها.

(٢)

مسأله ٥- در شستن عضو، ترتيب شرط نيست‌

و شستن از پايين به بالاى عضو جايز است اگر چه بهتر اين است كه از بالاى عضو شروع كرده و به ترتيب بشويد. كما اينكه در شستن عضو شكل مخصوصى شرط نيست بلكه همين‌كه شستن صدق كند كفايت مى‌كند، بنابراين فرو بردن سر سپس طرف راست و بعد از آن طرف چپ بدن در آب كفايت مى‌كند، و نيز فرو بردن بعضى از اعضاء در آب و ريختن آب بر بعض ديگر از اعضاء كفايت مى‌كند. و اگر سه مرتبه و هر مرتبه به نيت شستن يك قسمت در آب فرو رود غسل صحيح است. بلكه مسماى شستن با حركت دادن عضو بدن در آب به صورتى كه آب روى آن حركت كند، محقق مى‌شود پس لازم نيست آن را از آب بيرون آورده و دوباره فرو برد.

(٣)

مسأله ٦- ظاهر اينست كه غسل ارتماسى با فرو رفتن تدريجى در آب (نيز) حاصل مى‌شود.

و احتياط لازم آنست كه تمام بدن در يك لحظه زير آب باشد. بنابراين اگر قبل از آنكه قسمتى از بدن داخل آب شود، قسمت ديگر از آب خارج شود، غسل ارتماسى حاصل نمى‌شود. ولى فرو رفتن كمى از پا، در گل، موقع فرو رفتن در آب به غسل ضرر نمى‌رساند پس غسل ارتماسى در نهرها و جويهائى كه اندكى پا در گل فرو مى‌رود جايز است، اگر چه احتياط مستحب اينست كه در اين موارد غسل ترتيبى كند، و احتياط مستحب (در غسل ارتماسى) آنست كه طورى در آب فرو رود كه عرفا بگويند يك‌دفعه فرو رفت‌

(٤)

مسأله ٧- اگر بعد از غسل يقين كند كه مقدارى از بدن شسته نشده است‌

، اگر غسل‌