است) (١) كفّاره اينكه شخص محرم شتر مرغ را صيد كند كه (در مرحله اول) كفّاره آن يك شتر است و اگر نتواند، پول آن را طعام تهيّه مى‌كند و به شصت فقير صدقه مى‌دهد، به هر كدام بنابر اقوا يك مد، و احتياط (مستحب) آن است كه به هر كدام دو مد بپردازد و اگر از شصت نفر زياد آمد به همان شصت نفر اكتفا مى‌كند و اگر از شصت نفر كم آيد، اتمام آن واجب نيست و البته احتياط به دو مد در جايى است كه دادن دو مدّ باعث نشود كه از شصت نفر كم بيايد وگرنه بايد به يك مد اكتفا نموده و شصت نفر را تكميل كند. و اگر از صدقه دادن عاجز باشد، بنابر احتياط واجب براى هر مد يك روز و تا شصت روز روزه بگيرد و اين نهايت كفّاره شترمرغ است (كه از شصت روز روزه بيشتر نمى‌شود) و اگر از اين هم عاجز باشد هيجده روز روزه بگيرد و (همچنين است) كفّاره اينكه محرم گاو وحشى را صيد كند كه (در مرحله اوّل) كفّاره آن (قربانى كردن) يك گاو است و اگر از آن عاجز باشد، پول آن را طعام تهيّه مى‌كند و به سى نفر فقير صدقه مى‌دهد. به هر يك از آنها بنابر اقوا يك مدّ، و احتياط (مستحب) دو مد است، پس اگر پولش زياد آمد از آن خود او است، و اگر كمتر باشد، تكميل آن بر او واجب نيست. و چنانكه گذشت اگر دادن دو مدّ باعث شود كه از سى نفر كم آيد، نبايد به دو مدّ احتياط كند، و اگر از آن عاجز باشد، بنابر احتياط به جاى هر مدّى يك روز، روزه مى‌گيرد تا سى روز تمام، و اين نهايت كفّاره گاو وحشى است (و از سى روز روزه بيشتر نمى‌شود) و اگر از آن هم عاجز باشد، نه روز، روزه مى‌گيرد و الاغ وحشى همچنين است (مانند گاو وحشى است) و احتياط آن است كه مانند شترمرغ باشد و (همچنين است) كفّاره اينكه محرم آهو را صيد كند كه (در مرحله اول) كفّاره آن يك گوسفند است و اگر از آن عاجز باشد، پول آن را طعام خريده و به ده فقير صدقه مى‌دهد، بنابر اقوا به هر كدام يك مد، و بنابر احتياط استحبابى دو مد و حكم زياد و كم آمدن و مورد احتياط آن، آنچنان است كه گذشت و اگر از آن عاجز باشد، بايد به جاى هر مدّى يك روز، روزه بگيرد تا ده روز تمام. و اين نهايت كفّاره آهو است (كه از ده روز، روزه بيشتر نمى‌شود) و اگر از آن هم عاجز باشد، سه روز، روزه بگيرد.

(٢) و از آن جمله- روزه كفاره‌اى است كه انسان مخيّر است، بين آن روزه و كارى ديگر، و آن عبارت است از كفّاره روزه خوردن در ماه رمضان و كفّاره باطل كردن اعتكاف را با جماع و كفّاره بريدن زن موى سرش را در مصيبت و كفّاره نذر و عهد كه در همه آنها مخيّر است، بين امور سه‌گانه (يك بنده آزاد كردن و دو ماه روزه گرفتن و شصت فقير را اطعام نمودن).

(٣)

مسأله- دو ماه روزه كفّاره جمع و كفّاره تخييرى و ترتيبى بايد پى‌درپى باشد

و در حصول اين شرط (پى‌درپى بودن) روزه گرفتن يك ماه اوّل و يك روز از ماه دوّم كفايت مى‌كند، همانطور كه گذشت، و همچنين هجده روزى را كه بجاى دو ماه مى‌گيرد بنابر احتياط (واجب) بايد پى‌درپى باشد، بلكه در روزه ساير كفّارات نيز احتياط (واجب) آن است كه پى‌درپى باشد و اگر در مواردى كه پى‌درپى بودن روزه واجب است به خاطر عذرى، در بين، روزه را بخورد، ضررى به اتصال و پى‌درپى بودن آن نمى‌رساند. و بعد از برطرف شدن عذر، باقيمانده آن را بايد بگيرد، همانطور كه گذشت.