بخواند، بلكه بعضى از فقها گفته‌اند: حتى اگر در آنجا ملكى كه قابل سكونت نيست، هر چند يك درخت خرما يا مانند آن داشته باشد، يا حتى اگر شش ماه- نه به قصد هميشگى بلكه مثلا به قصد تجارت- در آنجا اقامت داشته، واجب است نماز را در آنجا تمام بخواند ولى اقوا اين است كه در هيچ يك از مواردى كه گفته شد، حكم وطن جريان ندارد و در هر صورت حكم وطن با اعراض از وطن برداشته مى‌شود، اگر چه احتياط اين است كه در اين موارد- خصوصا در صورت اوّل- هم مطابق حكم وطن عمل شود و هم مطابق وظيفه در غير وطن.

(١)

مسأله ٢- ممكن است يك نفر، در يك زمان، دو وطن فعلى داشته باشد

به اين صورت كه دو محل را، مسكن هميشگى خود قرار دهد و مثلا در هر سال، شش ماه در يكى و شش ماه در ديگرى اقامت نمايد، ولى داشتن بيش از دو وطن فعلى محل اشكال است و در اين مورد بايد احتياط مراعات شود.

(٢)

مسأله ٣- ظاهر اين است كسى كه تابع ديگرى است و در زندگى از خود اراده مستقل ندارد، در وطن نيز تابع متبوع خود مى‌باشد

و وطن شخص متبوع، وطن او شمرده مى‌شود، چه صغير باشد- همچنانكه غالبا افراد صغير و كوچك تابع ولىّ خود مى‌باشند- يا شرعا كبير باشد همانطور كه گاهى فرزند پسر و در بسيار موارد، دخترها- خصوصا در اوايل بلوغ- تابع مى‌باشند و ملاك و ميزان اين است كه شخص تابع باشد و استقلال نداشته باشد (نه اينكه صغير يا كبير باشد)، پس چه بسا صغيرى كه مميّز است، در اراده و زندگى استقلال دارد، همچنانكه گاهى كسى كه شرعا كبير و بالغ است استقلال ندارد و اين اختصاص به پدر و فرزند ندارد، بلكه ملاك، تابع بودن است اگر چه تابع نزديكان ديگر يا تابع بيگانه باشد آنچه گفته شد، مربوط به وطن غير اصلى است، ولى در وطن اصلى احتياجى به اراده نيست زيرا وطن بودن وطن اصلى، انتخابى و ارادى نيست. ولى در مورد اعراض از وطن اصلى كه با اعراض عملى حاصل مى‌شود، آنچه درباره تابع و متبوع گفته شد، جريان دارد.

(٣)

مسأله ٤- اگر در كوچ كردن از وطن اصلى مردّد شود

، ظاهر اين است، مادامى‌كه از آنجا خارج نشده و اعراض ننموده است، وطن بودن آنجا باقى است. ولى در وطن غير اصلى چنانچه به مقدارى كه عرفا بگويند: آنجا وطن او است، در آنجا اقامت نكرده باشد، بدون اشكال با آن از بين مى‌رود و اگر به مقدارى كه عرفا بگويند: آنجا وطن اوست، در آنجا اقامت كرده باشد، احتياط اين است كه بين احكام وطن و غير آن جمع نمايد، اگر چه بنابر اقوا وطن بودن آن هم باقى مى‌ماند.

(٤)

دوم از قطع كننده‌هاى سفر، تصميم بر اقامت ده روز پشت سر هم است‌

، يا بداند كه ده‌