و صحيح نيست او را امام قرار دهند و يا با او عدد نصاب را تكميل نمايند، پس اگر عدد نصاب جز با او تكميل نشود، نماز جمعه منعقد نمى‌شود، و نماز ظهر واجب است.

(٣)

وقت نماز جمعه‌

(٤)

مسأله ١- وقت نماز جمعه با زوال شمس (رسيدن ظهر) داخل مى‌شود

، پس وقتى كه ظهر شد خواندن نماز جمعه واجب مى‌شود. و وقتى كه امام از خواندن دو خطبه هنگام ظهر فارغ شود و شروع در نماز جمعه نمايد، صحيح است، و امّا آخر وقت آن بطورى كه با گذشت آن نماز جمعه فوت شود، مورد اختلاف و اشكال است، و احتياط آن است كه از اوائل عرفى ظهر تأخير نيفتد، و اگر از اين وقت تأخير افتاد، احتياط آن است كه نماز ظهر را انتخاب كنند، گرچه بعيد نيست كه وقت نماز جمعه تا برگشتن مقدار دو پا از سايه اشخاص متعارف مردم امتداد داشته باشد.

(٥)

مسأله ٢- در صورتى كه وجوب نماز جمعه تعيينى باشد، طول دادن خطبه نماز جمعه به اندازه‌اى كه وقت نماز جمعه فوت شود، جايز نيست‌

، پس اگر چنين كند، گناه كرده است و نماز ظهر واجب است، كما اينكه در همين فرض، اگر وجوب تخييرى هم باشد، نماز ظهر واجب مى‌شود، و نماز جمعه با فوت شدن وقتش، قضا ندارد.

(٦)

مسأله ٣- اگر داخل نماز جمعه شوند و وقت نماز خارج شود

، چنانچه يك ركعت آن را در وقت خوانده باشند، نماز جمعه صحيح است وگرنه بنابر اشبه باطل است و احتياط آن است كه بعنوان نماز جمعه تمام كنند، سپس نماز ظهر را بخوانند، و اگر عمدا تا بقاى وقت به مقدار يك ركعت خواندن، نماز را تأخير بيندازند، چنانچه بگوييم نماز جمعه وجوب تعيينى دارد، گناه كرده‌اند ولى نمازشان صحيح است و اگر بگوييم وجوب تخييرى دارد- كما اينكه اقوا همين است- احتياط آن است كه نماز ظهر را بخوانند، بلكه در فرض اوّل (و تأخير غير عمدى) هم بنابر قول به وجوب تخييرى آن، احتياط ترك نشود كه نماز ظهر بخوانند.

(٧)

مسأله ٤- اگر يقين كند كه براى حدّ اقلّ واجب از دو خطبه و دو ركعت سبك و مختصر نماز جمعه وقت هست‌

، بين نماز جمعه و نماز ظهر مخيّر است، و اگر يقين كند كه وقت براى اين مقدار وسعت ندارد، نماز ظهر متعيّن مى‌شود، و اگر در بقاى وقت، شك داشته‌