آنها پس از جدا شدن آن اشكالى ندارد. (١) ولى سجده بر پوست چسبيده به آنها صحيح نيست. مگر آنكه مانند پوست سيب و خيار باشد كه و لو به تبع خود ميوه خورده مى‌شود يا آنكه بعضى اوقات و يا بعضى از مردم آن را مى‌خورند [كه سجده بر پوست چنين ميوه‌هائى- خواه متصل به ميوه و خواه جدا از آن- جايز نيست‌] و همچنين بنابر احتياط واجب سجده بر پوست حبوبات كه به تبع خود آنها خورده مى‌شود، جايز نيست ولى سجده بر پوست هسته ميوه‌ها در صورتى كه از مغز آن كه خوردنى است جدا شود. جايز است و در صورتى كه مغز آن حتى بعد از انجام عملياتى روى آن خوردنى نباشد سجده بر پوست آن حتى اگر جدا نشده باشد جايز است. كما اينكه سجده بر غير خوردنى مثل حنظل [١] و خرنوب [٢] و مانند اينها اشكالى ندارد و همچنين سجده بر كاه و علف تازه و مانند اينها، مانعى ندارد و استعمال توتون مانع جواز سجده بر آن نيست. و احتياط واجب آنست كه بر نخاله گندم و جو (كه بعد از غربال كردن باقى مى‌ماند) و همچنين بر پوست خربزه و مانند آن، سجده نشود. و بعيد نيست كه سجده بر پوست برنج و انار بعد از جدا شدن جايز باشد و حكم پوشيدنى (از روئيدنى‌ها) همان حكم خوردنى است. بنابراين سجده بر پنبه و كتان حتى قبل از آنكه وقت ريسيدن آنها برسد، جايز نيست. ولى سجده بر چوب پنبه و كتان و غير چوب مثل برگ درخت و برگ درخت خرما و مانند اينها كه معمولا از آنها لباس تهيه نمى‌شود اشكالى ندارد بنابراين سجده بر كفش چوبى و لباسى كه از برگ درخت خرما مثلا بافته شده مانعى ندارد تا چه رسد به حصير و بوريا و بادزن و مانند اينها، [كه مسلّما اشكالى ندارد] و احتياط واجب آنست كه بر قنب (كنف يا گياه شاهدانه) سجده نشود كما اينكه احتياط و بهتر آنست كه بر كاغذى كه از گياه گرفته نشده مثل آنكه از حرير و ابريشم گرفته شده باشد، سجده نشود اگر چه بنابر اقوا سجده بر كاغذ مطلقا (از هر چه گرفته شده باشد) جايز است.

(٢)

مسأله ١١- در حال اختيار، محل سجده بايد طورى باشد كه بتوان پيشانى را روى آن برقرار نمود

، بنابراين سجده بر گل‌ولاى كه خود را نگرفته بلكه بر خاكى كه پيشانى، روى آن استقرار ندارد، جايز نيست و سجده بر گل در صورت استقرار پيشانى روى آن اگر چه به پيشانى بچسبد جايز است، و البته گل را در صورتى كه حائل باشد، بايد از پيشانى، براى سجده دوم برطرف نمود. و اگر فقط گلى كه خودش را نگرفته براى سجده داشته باشد.

بايد بر همان گل سجده كند. به اين ترتيب كه پيشانى را روى آن بگذارد ولى تكيه بر آن ننمايد.

(٣)

مسأله ١٢- اگر زمين و گل‌ولاى طورى است كه اگر براى سجده و تشهد بنشيند

، بدن و لباسش آلوده مى‌شود و جاى ديگر هم براى نماز ندارد، بنابر احوط و اقوا بايد ايستاده نماز بخواند و براى سجده و تشهد اشاره نمايد.

______________________________
[١] هندوانه ابو جهل‌

[٢] ميوه‌اى است مثل سيب ولى تلخ است.