سر خود ميجنباند اينان از روى انكار و استبعاد سر خود جنبانند وَ يَقُولُونَ‌ و گويند مَتى‌ هُوَ كجا خواهد بود اين بعث و نشر قُلِ‌ بگو اى محمد (ص) عَسى‌ أَنْ يَكُونَ‌ شايد كه باشد بعث و نشر قَرِيباً نزديك چه هر چه آينده است او را نزديك توان گفت و بعث شما واقع خواهد شد لا محاله‌ يَوْمَ يَدْعُوكُمْ‌ در روزى كه بخواند خدا شما را براى محاسبه يا اسرافيل در نفخه اخيره شما را آواز دهد فَتَسْتَجِيبُونَ‌ پس شما اجابت كنيد خداى را يا اسرافيل را در انوار گفته مراد بدعوت بعث است و باستجابت ايشان انبعاث ايشان و استعاره لفظ دعا و استجابت براى بعث و انبعاث تنبيه است بر سرعت اين و تيسير امر آن و اشعار بر آنكه مقصود از آن احضار است براى محاسبه و جزا پس معنى آنست كه روزى كه حقتعالى شما را بعث كند و شما برانگيخته شويد بِحَمْدِهِ‌ در حالتى كه قايل باشيد بستايش حق بر كمال قدرت او چنان كه در اخبار آمده كه خلايق از قبور بر آمده خاك از سرها افشانند و گويند (سبحانك اللهم و بحمدك) و نزد بعضى حمد بمعنى امر است چنان كه در آية فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ‌ بمعنى صل بامره است پس معنى آن چنانست كه خدا شما را بخواند و شما بامر او اجابت كنيد وَ تَظُنُّونَ‌ و گمان بريد إِنْ لَبِثْتُمْ‌ درنگ نگرديد در قبر إِلَّا قَلِيلًا مگر اندك يا زندگى خود را كه در دنيا داشته باشيد در آن روز اندك شمريد بجهت مشاهده احوال آن و سرعت انقلاب شما از دنيا بآخرت و يا بجهت طول مدت لبث در آخرت زندگى دنيا را قصير شمرند و بعضى مفسران بر آنند كه در اين آيه خطاب با مؤمنانست زيرا كه ايشانند كه استجابت امر خدا كنند و حمد او را بجا آورند بر احسان او و مدت لبث خود را در برزخ اندك شمرند زيرا كه در قبور متنعم باشند و غير معذب و ايام سرور و تنعم كم مى نمايد بخلاف ايام تعذيب كه اگر چه اندك باشد در نظر معذب بسيار مينمايد بعد از آن حقتعالى بندگان را باتباع احسن اقوال و افعال ميفرمايد وَ قُلْ لِعِبادِي‌ بگو مر بندگان مرا اضافه جهت تشريف و تخصيص است يعنى بگوى بمؤمنان كه بندگان مخصوص‌اند يَقُولُوا الَّتِي‌ بگويند آن كلمه را كه‌ هِيَ أَحْسَنُ‌ آن بهتر و نيكوتر باشد و آن امر است باوامر الهى و نهى از مناهى ربانى آورده‌اند كه مشركان پيوسته در ايذاى صحابه قولا و فعلا ميكوشيدند و مؤمنان صورت حال بعرض حضرت سيد ابرار (ص) رسانيدند بجدال و قتال ايشان دستورى طلبيدند آن حضرت فرمود كه مرا حق تعالى با ايشان محاربه نفرموده اين آيه آمد كه مؤمنان را امر كن كه عمل نمايند با حسن اقوال يعنى در مقابله جفاى‌