تفسير منهج الصادقين فى الزام المخالفين - كاشانى، ملا فتح الله - الصفحة ٢٧٩ - سوره الإسراء(١٧) آيات ٥٠ تا ٥٩
پس گمراه شدند از طريق حق در جميع اين امثال فَلا يَسْتَطِيعُونَ سَبِيلًا پس نميتوانند يافتن راهى بطعنه و تكذيب تو بر وجهى كه موجه باشد مگر بهتان صريح يعنى در كار خود گم شدهاند و حيران مانده و در وصف تو سخنان نقيض ميگويند گاهى تو را شاعر ميدانند شعر از كمال عقل توان گفت و زمانى مجنون ميخوانند و آن از زوال عقلست و يا معنى آنست كه نميتوانند كه اصحاب تو را از طريق مستقيم بگردانند بعد از آن ذكر انكار كفار ميكند در بعث و نشور و ميفرمايد كه قالُوا گفتند كافران كه منكر بعثاند أَ إِذا كُنَّا آيا آن هنگام كه ما بعد از مرگ بمرور زمان گرديم عِظاماً استخوانها وَ رُفاتاً و خاكها خورد و مرده شده و ريزيده كشته أَ إِنَّا لَمَبْعُوثُونَ آيا برانگيخته شدگان شويم خَلْقاً جَدِيداً آفريدن نو و تازه و نصب اين بر مصدرية است و فعل آن مبعوثون است كه متضمن خلقست و يا بر حاليت و عامل اذا مدلول عليه مبعوثون است نه مبعوثون زيرا كه ما بعد آن عمل در ما قبل آن نميكند و تكرار همزه براى انكار و استبعاد است از آنكه از خاك خشك مخلوقتر و تازه چون شود
قُلْ بگو در جواب ايشان كُونُوا گرديد شما امر تمثيلى است يعنى اگر فى المثل گرديد بتن خود حِجارَةً أَوْ حَدِيداً سنگ يا آهن أَوْ خَلْقاً مِمَّا يَكْبُرُ يا آفريده از آن چيزهاى كه بزرگست و وقعى دارد فِي صُدُورِكُمْ در سينههاى شما مانند آسمان و كوه و امثال آن از هر چه قبول حياة در او ابعد است البته حقتعالى شما را بميراند و زنده گرداند چه بجهت اشتراك اجسام در قبول اعراض متعلق قدرت فعليه حضرت عزتاند يا آنكه ذى حياة نبوده باشند در بعضى از اوقات فكيف تعلق قدرت او باحياى عظام مرفوته شما كه موصوف بحياة بوده است ابن عباس و ابن جبير گفتهاند كه مراد بآيه اينست كه مما يكبر فى صدوركم من الموت چه هيچ چيز در صدور بنى آدم اكبر از مرگ نيست يعنى هيچ چيز از مرگ بزرگتر نيست در صدور شما و اگر مثلا شما مرگ شويد شما را زنده گرداند فَسَيَقُولُونَ پس زود باشد كه گويند بر وجه انكار مَنْ يُعِيدُنا كيست باز آرد ما را يعنى زنده سازد پس از مرگ قُلِ بگو در جواب كه باز آرد و زنده سازد شما را الَّذِي فَطَرَكُمْ آن كسى كه بيافريد شما را أَوَّلَ مَرَّةٍ اول بار كه خاك بوديد پس آن كس كه تواند خاك را جان دادن در بدايت هم تواند كه خاك را زنده سازد در نهايت چه اين اسهل از اولست فَسَيُنْغِضُونَ پس زود باشد كه بجنبانند و حركت دهند إِلَيْكَ رُؤُسَهُمْ بجانب تو سرهاى خود را يعنى چنانچه كسى از تعجب