كرده كه چون آن حضرت معصوم بود باجابت ايشان قصد نكرد پس براى تخويف امت باشد تا ميل بسخن مشركان نكنند آيه آمد كه‌ إِذاً لَأَذَقْناكَ‌ آن گاه كه ميل كردى هر آينه ميچشانيديم تو را ضِعْفَ الْحَياةِ دو چندان عذاب زندگى در دنيا وَ ضِعْفَ الْمَماتِ‌ و دو چندان عذاب مرگ يعنى در آخرت مراد آنست كه اين هر دو عذاب بر تو دو چندان عذابى باشد كه واقع شود بر غير تو كه مرتكب اين امر شود زيرا كه خطاء خطير اخطر است و اصل كلام اينست كه (عذابا ضعفا فى الحياة الدنيا و عذابا ضعفا فى الممات يعنى مضاعفا) پس حذف موصوف شده و صفه در مقام آن واقع گشته و بعد از آن اضافه موصوف شده هم چنان كه موصوف مضاف ميشود بصفت و گويند كه ضعف از اسماء عذاب است بجهت مضاعفت الم آن و نزد بعضى مراد بضعف حياة عذاب آخرتست و بضعف ممات عذاب قبر ثُمَّ لا تَجِدُ لَكَ‌ پس نمييافتى براى خود عَلَيْنا بر دفع عذاب ما نَصِيراً يارى كه بسبب او از آن باز رهى ثعلبى در تفسير اين آيه آورده كه بعد از نزول اين آيه آن حضرت فرمود كه‌

اللهم لا تكلنى الى نفسى طرفة عين‌

و بصحت پيوسته كه حضرت (ص) فرمود كه‌

وضع عن امتى ما حدثت به* نفسها ما لم يعمل به او يتكلم‌

پس قصد غير انبيا خطيه را موجب عقاب نباشد مادامى كه بفعل نيارند از مجاهد و قتاده روايتست كه اهل مكه در اخراج آن حضرت مشاورت كردند و رأى ايشان بر آن قرار گرفت كه در دشمنى بحدى افراط نمايند كه آن حضرت را بضرورت بيرون بايد رفت حقتعالى اين آيه فرستاد كه‌ وَ إِنْ كادُوا بدرستى كه خواستند اهل مكه كه‌ لَيَسْتَفِزُّونَكَ‌ تا بلغزانند تو را بدشمنى‌ مِنَ الْأَرْضِ‌ از اين زمين‌ لِيُخْرِجُوكَ مِنْها تا بيرون كنند تو را از آن‌ وَ إِذاً لا يَلْبَثُونَ‌ و آن گاه كه چنان كنند درنگ نكنند خِلافَكَ إِلَّا قَلِيلًا پس از رفتن تو مگر زمانى اندك و آن چنان شد چه بعد از هجرت باندك زمانى واقعه بدر دست داد و هلاك گشتند و از ابن عباس مرويست كه يهود را از اقامه آن حضرت در مدينه حسد آمد گفتند يا ابا القاسم مقام انبياء پيشين زمين شام بوده و اگر تو پيغمبرى و ميخواهى كه ترا تصديق كنيم بايد كه بشام روى و آنجا ساكن شوى حضرت پنداشت كه ايشان اين سخن را بر وجه نصيحت و نيكو خواهى ميگويند عزم سفر شام را تصميم فرمود و گويند كه چند منزل از مدينه جدا شد و منتظر اين بود كه اصحاب با او جمع شوند آيه آمد كه يهود ميخواهند ترا از زمين يثرب دور افكنند و اگر چنين باشد پس از تو چندانى امان نيابند و معذب شوند حضرت عزم جزم فرمود بر اقامه در مدينه و در اندك زمانى قبايل يهود بقتل و اجلاء معذب شدند پس باين قول آيه مدنى بوده باشد و بقول اول مكى‌