پس وقت ممتد باشد از زوال تا نصف شب و باجماع نهايت وقت اداء ظهرين غروبست پس اوقات صلاة اربع موسع باشد باين وجه كه از زوال تا غروب وقت اداء ظهرين باشد بر سبيل وجوب و از غروب تا نصف شب وقت اداء عشائين بر وجه وجوب و ابو حنيفه در اين مخالفه كرده و گفته وجوب مختص است بآخر وقت زيرا كه مكلف مخير است قبل از اين و تخيير منافى وجوب است و جواب از اين آنست كه تخيير منافى وجوب نيست بلكه منافى وجوب مضيق است نه موسع و معنى تخيير عزم است بر اتيان بآن و يا متعلق ميشود وجوب در جزئيات وقت بايقاع آن بر سبيل تخيير هم چنان كه در واجبات مخبره سوم در آيت دلالتست بر آنكه ظهر صلاة اوليست زيرا كه انتهاى مستدعى ابتداست و آن دلوكست چهارم آنكه آخر وقت عشا نصف ليلست زيرا كه غسق بمعنى شدت ظلمت است و اين مرويست از صادقين (ع) پنجم قرآن فجر اشاره بنماز صبح است از قبيل تسميه كل باسم جزء و بعضى از حنفيه گفته‌اند كه اين دليلست بر ركنيت قرائت هم چنان كه دلالت ميكند تسميه آن به ركوع و سجود بر ركنيت آن و اين مرجوح است بآنكه تسميه لغويست و ركنيت ركوع و سجود شرعيست و مستفاد از دليل خارج پس بحسب لغة هيچ كدام از قرائت و ركوع و سجود دلالت بر ركنيت نداشته باشند از جابر انصارى مرويست كه من رسول را با جمعى اصحاب بضيافت خواندم چون طعام بخوردند وقت زوال بود آن حضرت از منزل من بيرون آمد و گفت‌

اخرجوا فهذا حين دلكت الشمس‌

اين آن وقت است كه آفتاب بر زوال رسيده و بصحت رسيده كه حضرت رسالت (ص) فرمود كه چون جبرئيل مرا تعليم نمازهاى پنجگانه ميكرد ابتدا بنماز پيشين كرد و من تبعيت او ميكردم چون سايه هر چيزى مثل آن چيز باشد آمد و نماز پسين بگذارد و من در پس او نماز ميكردم چون وقت غروب شد نماز شام بگذارد چون دو دانگ از شب بگذشت نماز خفتن ادا كرد و چون روز روشن شد نماز صبح بگذارد و گفت اى محمد (ص) اين نماز پيغمبرانيست كه پيش از تو بودند و روز ديگر نمازهاى پنجگانه را در اواخر وقت آن ادا كرد من دانستم كه وقت ظهرين از زوال پيشين است تا غروب و عشائين از غروب تا نصف شب و صبح تا طلوع آفتاب عياشى به اسناد خود از عبيد بن زراره نقل كرده از ابو عبد اللَّه (ع) كه آن حضرت در اين آيه فرموده كه‌

ان اللَّه افترض اربع صلوات اولها وقتها من زوال الشمس الى انتصاف الليل منها صلوتان اول وقتيهما من عند الزوال الى غروبها و منها صلوتان اول وقتيهما غروب الشمس الى انتصاف الليل‌

و بعد از امر بوجوب نماز پنجگانه بنماز شب ترغيب ميفرمايد كه افضل نوافل يوميه است و ميفرمايد وَ مِنَ اللَّيْلِ‌ و بعضى از شب‌ فَتَهَجَّدْ پس بيدار شو بِهِ‌ بقرآن يعنى بنماز شب‌ نافِلَةً لَكَ‌ در حالتى كه فريضه زائده است براى تو بر صلاة مفروضه يا فضليست مر تو را جهت اختصاص وجوب آن بتو چه آن بر امت تو مندوب‌