كفار و آزار فجار درشتى نكنند بلكه بگويند با ايشان كه يهديكم اللَّه و گويند كلمه احسن شهادتين است و هر كلمه كه مندوب اليه است و محققان گفته‌اند كه كلمه احسن آنست كه كسى را ياد نكنند مگر بر نيكويى و اگر درشتى كند در برابر آن بنرمى سخن گويند و نظير اينست‌ فَبَشِّرْ عِبادِ الَّذِينَ يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ‌ إِنَّ الشَّيْطانَ‌ بدرستى كه ديو سركش‌ يَنْزَغُ بَيْنَهُمْ‌ دشمنى مى‌افكند ميان آدميان پس ممكنست كه درشتى كردن بازاى درشتى موجب ستيزه و عناد گردد و آن صورت بازدياد فتنه و افساد كشد إِنَّ الشَّيْطانَ كانَ‌ بدرستى كه شيطان هست‌ لِلْإِنْسانِ‌ مر آدميان را عَدُوًّا مُبِيناً دشمنى آشكارا هرگز صلاح او نجويد و جز بهلاكت او نكوشد رَبُّكُمْ أَعْلَمُ‌ اين تفسير كلمه احسن است و ما بينهما اعتراض است يعنى اى مؤمنان بگوئيد بكافران كه در مقابله گفتار احسن ايشان قايل شويد بقول احسن كه پروردگار شما داناتر است بحال شما إِنْ يَشَأْ يَرْحَمْكُمْ‌ اگر خواهد ببخشد بر شما و عذاب دنيا را از شما تأخير كند أَوْ إِنْ يَشَأْ يُعَذِّبْكُمْ‌ يا اگر خواهد عذاب كند شما را پس مشيت متعلق بعذاب دنيا است و در تعذيب آخرت حكم مطلق است و يا مؤمنان را ميفرمايد كه اگر حكم الهى تقاضا كند شما را از جور كفار برهاند و اگر نه بجهة تخليه كفار ايذا و آزار بشما رساند و آن موجب مزيت ثواب و ازدياد رفعت درجات شما باشد وَ ما أَرْسَلْناكَ‌ و نفرستاديم تو را كه محمدى (ص) عَلَيْهِمْ‌ بر كافران‌ وَكِيلًا نگه‌بانى كه ايشان را از كفر نگاه دارى و بجبر و قهر بر اسلام دارى يا پابندانى كه ضامن ايشان شوى و اگر خطاب با مؤمنان است معنى آنست كه نفرستاديم تو را بر مؤمنان كفيل كه ضامن اعمال ايشان باشى يعنى مؤاخذه نخواهى شد بگفتار و كردار ايشان و بر تو همين تبشير و انذار است پس اصحاب خود را باقوال و افعال حسنه امر كن و با كفار مدارا كن‌ وَ رَبُّكَ أَعْلَمُ‌ و آفريدگار تو داناتر است‌ بِمَنْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ‌ بآن كسى كه در آسمان و زمين است يعنى احوال ايشان داند و مصلحت ايشان فرو نگذارد و در انوار گفته كه قريش استبعاد كردند كه چرا يتيم ابو طالب پيغمبر باشد و برهنه و گرسنه چند متابعت او كنند حق تعالى اين آيه فرستاد كه ما داناتريم باهل آسمان و زمين هر كه را خواهيم براى نبوت برگزينيم‌ وَ لَقَدْ فَضَّلْنا و بدرستى كه افزونى داديم‌ بَعْضَ النَّبِيِّينَ‌ بعضى پيغمبران را عَلى‌ بَعْضٍ‌ بر بعضى ديگر بفضايل نفسانى و اجتناب از رذايل جسمانى بكثرت مال و بسيارى اتباع چنانچه ابراهيم را بخلة و موسى را به‌