نداشتند. در يك همچو مسيرى كه آنها عمال خودشان را وادار كردند و جوانهاى ما را به مسير ديگرى بردند، شما متوقع نباشيد كه فوراً آنها از آن مسير برگردند و به مسير ملت بيايند، لكن مأيوس نباشيد. ملت راه خودش را پيدا كرده است، شما جوانها راه خودتان را پيدا كرديد. اگر امروز نشود تصفيه، فردا تصفيه مى‌شود. ناچار از اين تصفيه است؛ يعنى يك ملتى كه فهميده مرضش چيست. ابتداى هر چيزى فهم اين است كه ما گرفتاريمان چيست. در اين پنجاه سال ما را از اينكه بفهميم گرفتاريمان چيست اغفال كرده بودند. ما آن ميكروبهاى فاسد را و مُفسِد را براى خودمان درمان مى‌دانستيم! ما آنهايى كه ما را به تباهى مى‌كشيدند براى خودمان معالج مى‌دانستيم. ما را اين طور درست كرده بودند، با آن تبليغات دامنه‌دارشان به ما اين طور حالى كرده بودند كه شما بايد هر چه كه مى‌خواهيد، هر تمدنى كه مى‌خواهيد، هر فرهنگى مى‌خواهيد، از غرب بايد براى شما بيايد، خودتان نداريد.

[با] اين افكار پوسيده‌اى كه اينها تزريق كردند به وسيله قلمهاى فاسد و به وسيله گفتارهاى منحرف‌كننده، ما را همچو بار آوردند و جوانهاى ما را همچو بار آوردند كه آنكه زهر مُهلِك براى جامعه ما بود خيال كند دواى دردش است! الآن هم همين فاسدها، بعضى از همين فاسدها، در جامعه ما هستند، در همه جا هستند، در دانشگاه هم هست، در همه جاى مملكت ما هست. و توقع اين را نداشته باشيد كه يك درد پنجاه و چند ساله به چند روز و چند ساعت و چند وقت و چند ماه و چند سال معالجه بشود. شما ملاحظه كنيد، يك كسى كه يك ربع ساعت سرماخوردگى برايش پيش مى‌آيد يك ماه گاهى احتياج به معالجه دارد. و يك جامعه‌اى كه دو هزار و پانصد سال زيرِ يوغ اشخاصى بوده است كه براى خودشان مى‌خواستند جاه و مقام درست كنند و ظلمشان بر جامعه از همه طرف بوده است.

آنكه ما يادمان است [در اين‌] پنجاه و چند سال، بدترين اوقات را مملكت ما گذراند، بدترين اوقات تاريخ ما بود؛ يعنى از همه اطراف به ما هجوم آورده بودند، به مملكت ما هجوم آورده بودند. همه قشرها را بعد از مطالعه در خدمت گرفته بودند؛ و ما را از