به اين معنا كه شما مى‌گوييد ما هيچ وقت همچو سياستى را نداشتيم؛ خدعه و فريب و اين چيزها. بعد آمد بيرون و منتشر كرد در روزنامه كه ما تفاهم كرديم با فلانى، و اينكه دخالت در سياست نكند. من هم سر منبر گفتم كه ايشان اين را گفت؛ من هم اين را گفتم. بيخود گفته! اينها مى‌خواهند كه ماها را با همين خدعه و فريب كه سياست خدعه است، شما از سياست كنار برويد. سياست خدعه نيست، سياست يك حقيقتى است، سياست يك چيزى است كه مملكت را اداره مى‌كند؛ خدعه و فريب نيست؛ اينها همه‌اش خطاست. اسلام، اسلام سياست است، حقيقتِ سياست است، خدعه و فريب نيست. اين نماز جمعه يك نماز جمعه سياسى است؛ يك اجتماع سياسى است كه مع الأسف در سالهاى طولانى از دست ما رفته بود، و مورد طَعْن ديگران هم شده بود.

اجتماع حج، اجتماعى سياسى‌

اين اجتماعِ حج از امور بسيار سياسى اسلام است، كه تمام طبقات مستطيع- كه هر جاى ايران اسلامى هستند، هر جاى ممالك اسلامى هستند- جمع بشوند در هر سال در يك محلى؛ چند تا مجتمع بكنند؛ بنشينند مطالبشان را بگويند؛ بنشينند رفع اشكالاتشان را بكنند. يك همچو مجلسهايى كه اسلام درست كرده، مثل حج، هيچ قدرتى نمى‌تواند درست بكند، هيچ قدرتى. همه ممالك اسلامى و سران ممالك اسلامى جمع بشوند كه نيم ميليون جمعيت را يك جايى ببرند، نخواهند موفق شد، با خرجهاى فلان، با تبليغات فلان. خداى تبارك و تعالى با كلمه‌ وَ لِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ‌، [١] با يك كلمه، مردم را فرستاده به آنجا، اجتماعات را فراهم كرده است، مع الأسف استفاده كم، اجتماعات هست ولى استفاده كم. وقتى هم كه كاروانهاى ما در آنجا مى‌رفت. همه استفاده‌هايش را آريامهر مى‌كرد و شأن و شئون او را در آنجا مى‌گفتند! در صورتى كه اين اجتماعات، اجتماعات سياسى است، اجتماعى است. بايد در اين اجتماعات، گويندگان، نويسندگان همه بلاد مسلمين در آنجا مسائل اسلام را، مسائل مسلمين جهان را [بگويند، بنويسند.]

[١] بخشى از آيه ٩٧ سوره آل عمران: «و مردم را حج و زيارت آن خانه واجب است».