درسهای اسفار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٧٥ - فی أن مبادی الحرکات المختلفة یمکن أن یجتمع فی جسم واحد أم لا؟
ادامه جلسه نود و یکـم
بسم الله الرحمن الرحیم
فصل١٢
فی أن مبادی الحرکات المختلفة یمکن أن یجتمع فی جسم واحد أم لا؟[١]
این فصل تحت این عنوان است: آیا مبادی حرکات مختلف میتواند در شئ واحد وجود داشته باشد؟
من مطلب را به این بیان عرض میکنم: اگر مقصود از این حرکات مختلف، اجناس حرکات است، این ]اجتماع مبادی، [فیحد ذاته بلا مانع است؛ یعنی شئ واحد میتواند در آنِ واحد، هم حرکت جوهری داشته باشد هم حرکت أینی، هم حرکت وضعی، هم حرکت کمّی و هم حرکت کیفی. البته در فلک (به اصطلاح قدما) حرکت جوهری و وضعی هست ولی حرکت کمّی و کیفی و أینی معنی ندارد. اما در طبیعت، همه این حرکات میتواند در آنِ واحد موجود باشد.
بله، بعضی حرکات هستند که مبدأ هر دوتایشان نمیتواند در آنِ واحد در شئ وجود داشته باشد. مورد اول ـ که مرحوم آخوند آن را ذکر نکردهاند و حق این بود که روی مبنای خودشان آن را ذکر میکردند ـ این است: در طبیعت امکان ندارد مبدأ دو میل مستقیمِ متضاد در شئ واحد وجود داشته باشد؛ مثل اینکه در یک عنصر در آنِ واحد، هم مبدأ میل
[١] . اسفار ج ٣، ص ٢١٩ (مرحله ٨ ، فصل ١٢).