حال ببینیم منشأ اختلاف جنسی دو حرکت چیست؟ می‌گویند منشأ اختلاف جنسی دو حرکت، مسافت است؛ یعنی اگر مسافت دو حرکت، مختلف باشد اصلا این دو حرکت متباین بالذات می‌شوند؛ یعنی اصلا در جنس‌الاجناس با یکدیگر شریک نیستند؛ مثل اینکه یکی حرکت کمّی باشد و دیگری حرکت کیفی، یا اینکه یکی حرکت کمّی باشد و دیگری حرکت أینی. (فرض بر این است که أین و کم و کیف مقولات مختلفی هستند و هیچ وجه مشترکی ندارند.) این بحث هم تمام شد.

قبلا عرض کردیم که این طرز بیان مطابق مبانی دیگران است و الّا خود مرحوم آخوند اگر بخواهد مته به خشخاش بگذارد باید اصلا بحث را روی «وجود» بیاورد و وقتی بحث روی «وجود» بیاید اصلا چنین تعبیرهایی که «وحدت شخصی وجود و وحدت نوعی وجود و وحدت جنسی وجود به چیست؟» معنی ندارد؛ این تعبیرات مربوط به ابواب ماهیات است نه ابواب وجودات. البته همین حرفها را می‌توان در باب وجود پیاده کرد ولی با تعبیراتی دیگر. خلاصه اینجا مرحوم آخوند مطلب را مطابق تعبیرات قوم پیاده کرده است.

اشکال

در قسمت بعد مرحوم آخوند تحت عنوان «شک و إزالةٌ» یک «إن قلتَ، قلتُ» مطرح کرده‌اند. می‌فرماید: بعضی تشکیک کرده و گفته‌اند اصلا در باب حرکت، سخن گفتن از «وحدت» غلط است؛ چون «حرکت» امری است که بین فائت و لاحق است، یعنی شیئی است که دائما در حال به وجود آمدن و معدوم شدن است، و چیزی که ماهیتش چنین است هویت واحد ندارد، و چیزی هم که هویت ندارد سخن گفتن از وحدت عددی‌اش غلط است.

جواب برخی به این اشکال

برخی این گونه از این اشکال جواب داده‌اند که مانعی ندارد چیزی وجود داشته باشد که