بحث درباره تضاد حرکات بود. معنی تضاد دو حرکت این است که امکان ندارد شیء در آنِ واحد هر دو حرکت را داشته باشد. در فصل اول از مرحله هشتم مبحثی مطرح شد راجع به تضاد یا شبه تضاد مبدأ و منتهای حرکات با یکدیگر. در حرکت کیفی مثال زدند به حرکت از بیاض به سواد و حرکت از سواد به بیاض. در حرکت کمّی هم گفتند مثل حرکت از صغر به کبر و حرکت از کبر به صغر. در حرکت أینی و حرکت مستدیره هم ـ که مقصود از آن، حرکت وضعی بود ـ مطلب را کم و بیش قبول کردند. منتها آنجا مطالبی بود که به اجمال گذراندیم و گفتیم در بحثی که درباره تضاد حرکات خواهد شد (یعنی همین فصل) درباره آنها هم بحث می‌کنیم. در فصل چهارم هم بحث درباره ملاک وحدت شخصی و وحدت نوعی و وحدت جنسی حرکات بود. آن بحث هم با این بحثها مناسبت داشت.

حال در این فصل بحث درباره تضاد خودِ حرکات است؛ یعنی بحث درباره این است که چه حرکتهایی با یکدیگر متضاد و غیر قابل جمعند و امکان ندارد که شیء واحد در آنِ واحد آنها را با هم داشته باشد. در مقابل، بسیاری از حرکات هست که با یکدیگر تضاد ندارند؛ یعنی مانعی ندارد که یک جسم در آنِ واحد همه آنها را داشته باشد. مثلا هیچ مانعی ندارد که جسم در «آن» واحد هم حرکت جوهری داشته باشد هم حرکت وضعی هم