١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص
٣٠٢ ص

درس‌های اسفار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٤٧ - فی أنّ کل حرکة مستقیمة فهی منتهیة إلی السکون

باید سکونی متخلل بشود[١] .

ادله قائلین به عدم تخلل سکون

در مقابل، بعضی اقامه دلیل کرده‌اند بر اینکه در اینجا سکونی متخلل نمی‌شود. اینها گفته‌اند: وقتی که جسمی با قوه قسریه[٢] به طرف بالا می‌رود (مثل سنگی که به طرف بالا پرتاب می‌کنیم) و از طرف دیگر طبیعت[٣] این جسم آن را به طرف پایین می‌کشد، سه حالت بیشتر وجود ندارد: در وقتی که نیروی قاسر از نیروی طبیعت بیشتر است این جسم به طرف بالا می‌رود. در وقتی که نیروی طبیعت بر نیروی قاسر غلبه داشته باشد این جسم به طرف پایین برمی‌گردد. ناچار اگر توقفی باشد به معنای این است که نیروی طبیعت و نیروی قاسر مساوی‌اند؛ یعنی توقف دلیلی ندارد جز اینکه دو نیرو متعادل و متساوی باشند، پس اگر یک لحظه سکون باشد، برای توجیه این سکون چاره‌ای نداریم جز اینکه بگوییم در آن لحظه نیروی قاسر و نیروی طبیعت در حال تعادل قرار دارند.

حال می‌خواهیم ببینیم آیا این مطلب که یک لحظه حالت تعادل باشد و بعد تعادل به سود قوه طبیعی به هم بخورد و این جسم به طرف پایین برگردد، قابل توجیه است؟ می‌گویند: این قوه غریبه که قاسر به شئ داده است آیا در آن نقطه بالا آنآ ما معدوم می‌شود؟ نه، این گونه نیست؛ چون قوه قاسر یا لذاته معدوم می‌شود یا قوه‌ای دیگر آن را معدوم می‌کند. اگر امری باشد که خود به خود معدوم می‌شود پس از همان اول که ایجاد شده باید معدوم شود، در حالی که مقاومت دارد و مدتی با طبیعت گلاویز است و این سنگ را به بالا می‌برد و بعد مغلوب طبیعت می‌شود. پس این گونه نیست که انعدام این قوه در آن نقطه بالا بذاته و لذاته باشد.

ممکن است شما بگویید «انعدام این قوه به واسطه معاوقهاست» (معاوق یعنی هوا). توضیح این که: اگر] جسم مقسور[ در خلأ حرکت کند ممکن است بگوییم ]قوه غریبه [هیچ وقت معدوم نمی شود. بوعلی هم گفته «اگر سنگی را در هوا رها کنیم اگر مصادمات هوا نباشد ]هیچ گاه این سنگ متوقف نمی شود[». اما فضای ما ملأ است نه خلأ و هوا


[١] . چهار برهان از قدما و يك برهان از بوعلی.

[٢] . به اصطلاح: قوه غريبه. اين مسأله كه «در حركت قسری چه چيزی محرك است؟» در فصول آيندهمفصل گفته خواهد شد.

[٣] . يعنی قوه ثقل (قدما قوه ثقل را طبيعت شیء می‌دانستند) يا قوه جاذبه زمين.