در این فصل بحث بر سر این است که غایت حرکت طبیعی چیست؟ غایت هر حرکتی رسیدن به نوعی فعلیت است؛ مثلا اگر سیبی بالقوه قرمز است و بالفعل قرمز نیست، می‌گوییم این سیب حرکت می‌کند به سوی قرمز شدن. یا می‌گوییم انسان به سوی کمالات انسانی و عالی خودش حرکت می‌کند، نبات به سوی کمالات خودش حرکت می‌کند. در هیچ یک از حرکتهای جوهری، کیفی و کمّی اشکالی نیست، اشکال فقط در حرکات أینی است. مطابق نظریه قدما، در حرکت أینی از نظر غایت طبیعت اشکالی هست.

اینجا اول مطلبی را که در فصلهای آینده خواهد آمد به طور اجمال عرض کنیم : از نظر قدما در هر جسمی بلا استثناء، مبدأ یک میل مستقیم وجود دارد؛ یعنی در هر جسمی قوه‌ای وجود دارد که اقتضا می‌کند آن جسم یک حرکت مستقیم رو به بالا یا رو به پایین داشته باشد (این، نظریه‌ای است که امروز مورد قبول نیست ولی علمای قدیم ما به آن قائل بودند. ما فعلا در مورد این نظریه بحث نمی‌کنیم چون بعد خواهد آمد.) و لهذا در مورد عناصر می‌گفتند در دو عنصر آب و خاک مبدأ میلِ ]حرکتِ[ مستقیم به ]سوی [

[١] . اسفار ج ٣، ص ٢١٤ (مرحله ٨ ، فصل ١١).