شما اولا ببینید این فکر غلط که در دماغ عده‌ای پیدا شده و به خیال خودشان حقیقت گرانمایه‌ای کشف کرده‌اند، چگونه انسان را به صورت حیوان درنده‌ای درمی‌آورد! این فکر اولا غلط است و زندگی سراسر مبارزه برای طعمه، آنهم با همنوعان خود نیست. زندگانی سعی و کوشش است، حرکت و فعالیت است. هر حیوانی در دایره وجود خویش باید حرکت و فعالیت به خرج دهد و الّا از بین می‌رود. ولی در انسان بالخصوص این سعی و کوشش باید مقرون به پاکی و تقوا باشد و این جهت، نتیجه سیر تکاملی است که انسان طی کرده و اگر مقرون به تقوا نباشد محکوم به زوال و فنا و اضمحلال است.

حکما از قدیم گفته‌اند که امتیاز بزرگ انسان از حیوان به این است که انسان فکر و اندیشه دارد، تعقل و تدبیر دارد و حیوان ندارد. البته این مطلب صحیح است ولی یک نکته هست و آن این که همین امتیاز بزرگ گاهی موجب می‌شود که انسان صد درجه از حیوان پایین‌تر برود و مصداق «اُولئِک کالاَْنْعامِ بَلْ هُمْ أضَلُّ»[١] واقع شود. حیوان چون عقل و اندیشه ندارد، همان طوری که از مزایای فکر خوب و تدبیر خوب بی‌بهره است از مضارّ و زیانهای فکر غلط نیز مصون و محفوظ است، مثلا هیچ وقت در مغز حیوان چنین اندیشه ناپاکی پیدا نمی‌شود که زندگانی سراسر مبارزه و درندگی است و اخلاق فاضله از قبیل ایثار و فداکاری و جوانمردی غلط و ناشی از ضعف است.

حقیقتا باید تصدیق کرد که برای انسان هیچ نعمتی بالاتر و برتر از حکمت نیست و هیچ دردی بالاتر از جهالت نیست. سعدی می‌گوید :

[١] . اعراف / ١٧٩.