حکمتها و اندرزها ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٨٤ - نهضت حسینی، معرف دستور موقعیتشناسی اسلام
فَأراحَ[١] .
ای ابوسفیان! هنگامی که دریای فتنه میخروشد و امواج مهلک ایجاد میکند، باید با کشتی نجات سینه این موجها را شکافت و کشتی نشستگان را به ساحل نجات رسانید. در یک چنین موقعی باید کوشش کرد که فتنهها بخوابد و نباید کاری کرد که زیادتر شود. طریق تفرّق و تنافر و تهییج احساسات نژادی و مفاخرات قومی را به کناری بگذارید. آن کس رستگار است که یا با تجهیزات کافی و وسایل وافی قیام کند و یا تسلیم شود و خود و دیگران را راحت کند. تحریکات غرضآلود ابوسفیان مؤثر نشد و البته او خیال میکرد که میتواند علی را که دوره جوانی را طی میکند و موضوع حقِّ از بین رفتهای در جلو چشم دارد بفریبد و آبی گل آلود کند و نتیجه بگیرد. ولی علی علیهالسلام روی حس موقعیتشناسی و مصلحت بینی، صلاح اسلام و مسلمین را در سکوت و مسالمت دید و حقا هم اگر آن روز جنگ داخلی شروع شده بود، در همان روزهای اول، اساسی که به وسیله پیغمبر اکرم گسترده شده بود یکباره برچیده میشد. این بود موقعیت آن روز و طرز رفتار علی علیهالسلام در آن روز. ولی بعدها چرخ زمانه برگشت و در اوضاع و احوال تغییراتی رخ داد، وضع مسلمین از لحاظ خارجی مستحکم شده بود ولی فساد از داخل به طرز مؤثر و ریشه کن کنندهای سر در آورده بود و موقعی رسید که شخص علی علیهالسلام مقاومت در مقابل طاغیان مسلمین را واجب دانست و همان طوری که پیغمبر خبر داد در جمل و صفّین و نهروان با ناکثین و قاسطین و
[١] . نهجالبلاغه، خطبه ٥.