حکمتها و اندرزها ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٧٥ - هدایت قلب
بحث در اطراف اسرار عالم باطن و ضمیر را به عهده روانشناسان و عرفا و حکما میگذاریم و فقط به بحث در اطراف یک موضوع ساده اخلاقی در زمینه هدایت قلب میپردازیم.
این قلبِ پر از عجایب و استعداد انسان، بر راه راست آفریده شده، یعنی طوری آفریده شده که بالفطره عادل است نه ظالم، امین است نه خائن، راستگوست نه دروغگو، موحد است نه مشرک. در آثار دینی وارد شده: کلُّ مَوْلودٍ یولَدُ عَلَی الْفِطرَةِ[١] یعنی هر نوزادی بر راه راست آفریده شده، انحرافات و گمراهیها در اثر عوامل خارجی است از تعلیم و تربیتها و القاء و تلقینهای فاسدکننده.
برای شما اتفاق افتاده که در شرایطی واقع شدهاید که گول شیطان را خورده گناهی را مرتکب شدهاید، مثلا مال کسی را برده، حق کسی را پامال کردهاید یا دروغی گفته تهمتی روا داشتهاید یا در ادای فرایض دینی از نماز و روزه و غیره کوتاهی کردهاید، ولی همینکه در یک گوشه تنها به خود آمدهاید خود را ملول و مکدر و پشیمان احساس کردهاید، مثل این که کسی از باطن و ضمیر شما سر درآورده و با یک قیافه معصومانه شما را ملامت میکند و سرکوفت میدهد. این همان فطرت الهی است که بیدار شده و شما را به عذاب وجدان معذّب ساخته است، میگوید چرا به خودت و به من خیانت کردی؟ ولی اگر خدای نخواسته گناهان و انحرافات مکرر شد، کم کم چراغ فطرت و شعله هدایت قلب خاموش میشود. آن وقت است که انحراف و کژی، طبیعت ثانیه میشود.
طرز اعمال و رفتار انسان در زندگی مستقیما بر قلب تأثیر میکند. اعمال خیر اخلاقی از قبیل راستی و امانت و عفت و ایثار و یاد خدا قلب را نورانی و فطرت را بیدارتر و زندهتر میکند. گناهان و معاصی از قبیل
[١] . نهايه ابن اثير، ج ٣ / ص ٤٥٧ (حديث نبوی).