حکمتها و اندرزها ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٢٧ - آلایش و بیآلایشی در عقل و فکر
اغلاط و اشتباهات و گمراهیهای فکری، و مسلما همانطوری که خود عقل شریفترین موهبت الهی است، امراض و انحرافات و پلیدیهای مربوط به عقل نیز به درجاتی با اهمیتتر و خطرناکتر از آلودگیهای جسمانی است. آلودگیهای ظاهر بدن و لباس یک فرد را در کمتر از یک ساعت میتوان با اندکی آب شستشو داد، ولی پلیدیهای خرد و اندیشه و به عبارت دیگر امراض فکری و عقلی را سالها وقت لازم است تا اصلاح شود و قرنها لازم است تا بکلی ریشه کن شود. تقلید و همچنین عمل به ظنّ و گمان و همچنین سرعت در قضاوت، از امراض عقلی و فکری بشر است و درباره هریک از آنها آیاتی در قرآن مجید هست که علت گمراهی مردم را همین امور بیان کرده است. یکی از امراض اساسی که جامعه امروز ما به آن مبتلاست تقلید است.
اساسا مردمی که روح تحقیق را از دست بدهند و حس تقلید در آنها قوی شود، به هر چیزی که رو کنند نمیتوانند به حقیقت و کنه آن چیز برسند و خواه ناخواه به غلط و اشتباه میروند و به جای سود زیان میبرند.
از مقلد تا محقق فرقهاست. محقق، حسن و قبح اشیاء و نافع و مضر بودن آنها را درک میکند و مثل این است که با ذائقه روح خود آن را چشیده باشد. ولی مقلد به دیگران نظر میکند و چون یک عدهای که در نظر او بزرگ و محترمند کاری را میکنند او هم میکند بدون آن که عقلش خوبی آن را درک کرده باشد، مانند کسی که بر سر سفرهای بنشیند و انواع غذاها بر سر آن سفره چیده شده باشد ولی او بشخصه ذائقه حساسی نداشته باشد و نظر به دیگران بکند و هر نوع غذایی را که ببیند دیگران میخورند او هم بخورد. مردم بیتحقیق بسا هست که حقایق عالی به آنها میرسد ولی آنها آن حقایق عالی را مسخ میکنند و قلب ماهیت میدهند و به جای حسن استفاده سوء استفاده میکنند.