قطعی و مسلّم شده که همیشه چنین نیست که اگر چیزی مطبوع و لذت‌بخش بود موافق با مصلحت هم هست، زیرا گاهی چیزی مطبوع و موافق میل است اما موافق مصلحت نیست و گاهی چیزی موافق مصلحت هست و عقل بشر آن را تصدیق می‌کند ولی بر خلاف میل و رغبت نفسانی بشر است؛ یعنی مقتضای طبع با مقتضای عقل مخالف است. غالبآ چیزهایی که اخلاق نیک و روش عالی انسانی به شمار می‌رود از این قبیل است، یعنی مقتضای عقل هست ولی مقتضای طبع نیست. و از طرفی طبع انسان ـ که از او به نفس امّاره تعبیر می‌شود ـ بسیار نیرومند است و کمتر کسی پیدا می‌شود که آنقدر نیرومند باشد که بتواند بر طبیعت خود فائق گردد و بتواند اخلاق عالی و روشهای انسانی را رعایت نماید. بهترین چیزی که از این نظر به کمک عقل می‌شتابد و تسلط عقل را بر طبع مستقر می‌نماید همانا ایمان به خداست. ایمان است که طبع آدمی را رام و مطیع عقل می‌سازد، دل او را نرم و متواضع می‌کند.

تقوا و عفت واقعی به آن حد که حتی در نهانخانه‌ها و بلکه در فکر و اندیشه نیز محفوظ بماند، همانهاست که در اثر ایمان به خدا پیدا می‌شود. عدالتها و رعایت حقوق ضعفا در کمال بی نظری و بی طمعی نیز نتیجه ایمان و اعتقاد به خداست. نیکوکاریها و گذشتها و مقدّم داشتن دیگران بر خود نیز یکی از آثار ایمان و اعتقاد به خداست. شجاعتها و فداکاریهای بی‌نظیر و قیامهای حیرت‌انگیز در برابر جبارها و فرعونها یکی دیگر از آثار ایمان و اعتقاد به خداوند است. شگفت انگیزترین داستانها در موضوع تقوا و عفتهای نهانی و در موضوع عدالت و حفظ حقوق و موضوع نیکوکاریها و گذشتها و در موضوع شجاعتها و فداکاریهای حیرت‌انگیز همانهاست که در میان اهل ایمان رخ داده و می‌دهد.

هیچ چیزی جای دین و ایمان را نمی‌گیرد، نه زور و نه پول و نه علم