آیا علت این امر چیست؟ پس راه تحصیل آسایش کدام است؟ البته این نکته این قدر به ما می‌فهماند که تنها واجد بودن مال و ثروت و گرد آوردن وسایل، آسایش انسان را تأمین نمی‌کند، آسایش و سعادت از اعماق روح و باطن ذات انسان باید سرچشمه بگیرد. ملّای رومی در همین زمینه می‌گوید :

راه لذت از درون دان نز برون احمقی دان جُستن از قصر و حصون

آن یکی در کنج زندان، مست و شاد آن دگر در باغ، ترش و بی‌مراد

البته منظور این نیست که باید پشت پا به همه چیز زد و لاقیدی را پیشه ساخت و تمدن اساسا موهوم است و یا در مورد تعدیات نباید احقاق حقوق کرد، بلکه منظور این است که تنها با تجهیزات مادی نمی‌توان بشر را خوشبخت ساخت، یک قسمتْ تجهیزات روحی و اخلاقی نیز لازم است. همان طور که ابتدائا نیز اشاره شد پیشرفت و ترقی در زندگی، مطلوب و ممدوح است و از نظر قانون اسلام لاقیدی و کلّ بر مردم شدن حرام است، احقاق حقوق و دفع ظلم واجب است.

بشر امروز از لحاظ تمدن و تسخیر قوای طبیعت با بشر اعصار گذشته قابل مقایسه نیست، لکن متأسفانه از لحاظ نتیجه‌ای که از همه اینها باید عاید شود فرقی نکرده، بلکه چندین مرحله عقب‌تر رفته، همین ابزار و آلات که باید وسیله رفاه و آسایش باشد موجب بیچارگی و بدبختی و نگرانی شده. اینها همه از آن جهت است که در قسمتهای روحی و اخلاقی عقب نشینی کرده. اساسا اگر نیروی روحی و اخلاقی موجود نباشد، تمدن نیز پیشرفت نخواهد کرد. اگر به تاریخ مراجعه شود روشن می‌شود که مخترعین و مکتشفین بزرگ و علما و فلاسفه و