مصلحین و ادبا و نویسندگان و شعرای عالی‌مقام و تمام آن کسانی که به پیشرفت مدنیت کمک کرده‌اند و آثار سودمندی از خود باقی گذاشته‌اند همانها هستند که از دایره هوا و هوس قدم بیرون گذاشته‌اند و پابند اصول اخلاقی بوده‌اند. بنابراین چه از لحاظ آسایش فردی و چه از لحاظ مدنیت اجتماعی، اخلاق صالح لازم است.

از این جهت است که پیغمبر عظیم الشأن اسلام فایده و منظور بعثت و قیام الهی خویش را کامل کردن اخلاق شایسته معرفی می‌کند، می‌فرماید: بُعِثْتُ لاُِتَمِّمَ مَکارِمَ الاَْخْلاقِ[١] . پیغمبر اسلام تمام کوششها و مجاهدتهای خود را در راه ریشه کن کردن رذایل اخلاقی و از بین بردن منابع فساد اخلاق به کار می‌بُرد. آن بزرگوار با نور وحی دریافته بود که رمز خوشبختی و عزت و بزرگواری و کلید سعادت دنیا و آخرت در پاکیزه کردن روح است.

در نظر اسلام اخلاق نیکو از همه چیز پرارزش‌تر و سنگین‌بهاتر است. پیغمبر اکرم فرمود: أثْقَلُ شَیءٍ یوضَعُ فِی الْمیزانِ حُسْنُ الْخُلْقِ[٢] یعنی سنگین‌ترین چیزها در میزان عدل الهی، اخلاق نیکوست. در سوره «والشمس» پس از تأکیدات بسیار و ذکر چندین قَسَم می‌فرماید: قَدْ أفْلَحَ مَنْ زَکیها. وَ قَدْ خابَ مَنْ دَسّیها[٣] . یعنی به طور تحقیق کسانی که روح خود را پاکیزه نمودند رستگار شدند و بعکس، کسانی که روح خویش را آلوده ساختند زیانکار شدند.

دیانت مقدسه اسلام در عین این که در باب تهذیب نفس و اخلاق دستورهای مؤکد صادر فرموده، از بعضی نظریه‌های افراطی که در میان بعضی طوایف دیده می‌شود و یا بعضی دستورهای مخلّ به نظام اجتماع

[١] . سفينة البحار، ج ١ / ص ٤١١.

[٢] . بحارالانوار، ج ٦٨ / ص ٣٩٣.

[٣] . شمس / ٩ و ١٠.