مثل هر اصلاح دیگری تنها ندامت نسبت به گذشته و تغییر نیت نسبت به آینده کافی نیست؛ ندامت از گذشته و تغییر نیت نسبت به آینده لازم هست ولی کافی نیست. اصلاح وقتی اصلاح است که خرابیهای گذشته ترمیم و شکستگیها جبران و کمبودها تتمیم شود.

شخصی در حضور علی علیه‌السلام اظهار توبه کرد و کلمه استغفار بر زبان جاری کرد، به گمان این که تنها گفتن «اَسْتَغْفِرُ اللهَ رَبّی وَ اَتوبُ اِلَیهِ» توبه است. حضرت با تغیر به او فرمود: مادر بر تو بگرید، هیچ می‌دانی که استغفار چیست؟ استغفار کار زبان و عمل زبان نیست، استغفار عکس‌العمل و مقاومت شدید قوای روحانی در برابر اعمال شهوانی و غضبی است، قیام و انقلاب درونی علیه مفاسد و خرابیهاست، اصلاح داخلی است. فرمود: ألاِْسْتِغْفارُ دَرَجَةُ الْعِلِّیینَ استغفار حد و مقام هر کس نیست، درجه کاملین است. بعد فرمود: شش معنا در استغفار مندرج است: اول پشیمانی نسبت به گذشته، دوم عزم و تصمیم به بازگشت نکردن به گناه که دیگر هرگز گرد گناه نچرخی، سوم این که حقوق مردم را هر چه در ذمّه داری ادا کنی، چهارم این که فرایض الهی را هر چه ترک کرده‌ای و بجا نیاورده‌ای بجا آوری. بعد دو جزء دیگر ذکر کرد که در مواقعی که توبه خیلی شدید و عکس‌العمل خیلی شدید باشد و انسان را سخت گرفتار عذاب وجدان و خوف خدا کند پیدا می‌شود و کمال توبه در اینهاست. فرمود: دیگر این که همه آن گوشتها که از حرام روییده آب کنی؛ گوشتی که از مال حرام، از رشوه و از ربا، از ظلم، از شراب، در مجالس لهو و گناه پیدا شده، همه آن گوشتها را آب کنی و گوشت نو برویانی. دیگر این که همان طوری که مدتها لذت معصیت را چشیده‌ای، مدتها هم به طاعت صبر کنی و تن را به سختی طاعت عادت دهی[١] .

[١] . نهج‌البلاغه، حكمت ٤١٧.