حکمتها و اندرزها ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٥٤ - توبه و انابه
پیدا میشود به اینکه آن توپ با نیرو و سرعتی مشابه با اول برمیگردد در جهت مخالف. هر اندازه زمین سختتر و مقاومتر بوده باشد، این عکسالعمل شدیدتر است. در این مثال، توپ یک عامل است و ما که او را محکم به زمین زدهایم عامل دیگر هستیم و عامل سوم زمین و صلابت زمین است. تعجبی ندارد اگر جسمی با یک عامل پرتاب میشود با مقاومت عامل دیگر روبرو شود. ولی عجیب این است که آدمی در ناحیه اعمال زشت و زیبای خودش، خودش عملی را انجام میدهد و بعد هم خودش عکس العمل تولید میکند، خودش در مقابل عمل خود مقاومت به خرج میدهد و این مقاومت منجر به عکس العمل و بازگشت میشود. این یکی از حیرتانگیزترین حالات بشری است. مثل این است که عملی از یک ناحیه از نواحی وجود انسان مثلا از ناحیه شهوت، از ناحیه غضب، از ناحیه حبّ جاه و مقام، از ناحیه حبّ مال بروز میکند و صادر میشود؛ همین که صادر شد و بروز کرد، محکم میخورد به یک ناحیه دیگر و به یک قسمت دیگر که مثل دیواری و سدّی در جلو ایستاده؛ میخورد به صفحه عقل، به صفحه ایمان، به صفحه وجدان، هیجان و عکس العمل و ندامت و پشیمانی و حالت توبه و ندامت پیدا میشود. این که عرض کردم صفحه عقل و صفحه ایمان و صفحه وجدان، مثَل بود، از قبیل تشبیه معقول به محسوس، والّا عقل و ایمان و وجدان ماده نیست که به شکل دیوار و صفحه موجود باشد. به هر حال بسیار دیده شده افراد و اشخاصی که با چه حرصی عملی را انجام دادهاند و بعد یک منادی باطنی از ضمیر و باطنشان سر در آورده و آنها را ملامت کرده و معذّب داشته، به طوری که مرگ را بر عذاب وجدان ترجیح دادهاند، در محکمهها اظهار داشتهاند ما تبهکاریم ما را اعدام کنید. یک نفر مرد یا زن مثلا برای وصال ]به[ معشوق خود آشیانه خود را بهم میریزد و حتی طفل خود را دیوانهوار از بین میبرد، بعد چنان عکسالعمل شدیدی در