حکمتها و اندرزها ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٥٣ - توبه و انابه
اتم گرفته تا اجسام بزرگ مانند زمین و ماه و ستارگان همین حال را دارند. نباتات نسبت به جمادات میدان عمل وسیعتری دارند، و باز حیوانات از نباتات میدان عملشان وسیعتر است.
آن که میدان عملش کاملا وسیع است و به مقیاس زیادی جلویش باز است و به حقیقت مختار و حرّ و آزاد است و اجبار ندارد که همیشه یک نوع عمل از خود بروز و ظهور دهد انسان است. انسان تشخیص میدهد، از چند چیز یکی را انتخاب میکند، در اعمال و کارهای خود میتواند حساب کند، اندیشه و فکر به کار میبرد، خوب و بد را از یکدیگر جدا میکند و به همین جهت در حال و روحیه انسان امکان تغییرها و تحولها هست، امکان تغییر مسیر هست، گاهی بالا میرود و گاهی سقوط میکند، گاهی تند میرود و گاهی کند و گاهی متوسط. این فرزند آدم است که در عمر خود ممکن است در هر دوره و زمانی یک نوع فکر و یک نوع عمل و یک نوع اخلاق و ملکات داشته باشد.
سرّ مطلب این است که در انسان قوا و غرایز زیادی هست؛ گاهی ممکن است این قوّه غالب شود و گاهی آن قوّه. این است که حالات مختلف و متضاد در انسان پیش میآید: گاهی تیره و ظلمانی میشود و گاهی روشن و نورانی، گاهی به سراشیبی میرود و گاهی بازگشت میکند.
سخنرانی امشب در اطراف یکی از حالات خاص بشری است که از مزایا و اختصاصات این موجود است و از حالات خوب این موجود است و آن حالت توبه و انابه است. این فرزند آدم است که مرتکب خطیئه میشود و بعد به خود میآید و یک عکسالعمل قوی و شدید از کردار خودش در خودش پیدا میشود و به سرعت و شدت بازگشت میکند. اگر توپی را به قوّت به زمین بزنیم، با سختی و صلابت زمین مواجه میشود. اثر مقاومت زمین این است که عملی دیگر یعنی عکسالعملی