حکمتها و اندرزها ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٩٢ - علل مفاسد اخلاق
فرایض اسلامی ما اصلاح محیط و ایجاد محیط مساعد است که به نام «امر به معروف و نهی از منکر» خوانده میشود، و همچنان که ملاقات دست یا جامه آلوده آب زلال را فاسد میکند ـ هرچند بستر آب یعنی مجرای آب پاک بوده باشد ـ معاشران فاسدالاخلاق و تعلیمها و تلقینهای گمراهکننده نیز روح را فاسد میکند هرچند محیط عمومی فاسد نباشد.
معاشرت و همنشینی اثر شگفت دارد. معاشر خوب تأثیر خوب میبخشد و معاشر بد تأثیر بد. رسول اکرم فرمود: «هر کس همان روش و رویه را دارد که معاشرش دارد.» علی علیه السلام فرمود: «همنشینی با اهل هوا و هوس فراموشخانه ایمان است.»[١]
میرود از سینهها در سینهها از ره پنهان صلاح و کینهها
بلکه خود از آدمی در گاو و خر میرود دانایی و علم و هنر
اسب سُکسُک میشود رهوار و رام خرس بازی میکند بز هم سلام
رفت در سگ ز آدمی حرص و هوس یا شبان شد یا شکاری یا حرس
صحبت صالح تو را صالح کند صحبت طالح تو را طالح کند
یکی دیگر ]از علل مفاسد اخلاق[ افراط و تفریط در «کار» است. بیکاری و همچنین تلاش زیادتر از حد به نوبه خود یکی از علل خرابی روحیه و فساد اخلاق است. بیکاری منشأ پارهای از اخلاق رذیله از قبیل غیبت و فتنهانگیزی و دونهمتی و شهوتپرستی است، و تلاش زیاد
[١] . نهجالبلاغه، خطبه ٨٤ : ... وَ مُجالَسَةَ أهْلِ الْهَوی مَنْساةٌ لِلاْيمانِ.