حکمتها و اندرزها ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٨٨ - تأثیر روحیه در عمل
آنها تغییری حاصل نمیشود. این آیه کریمه که قرائت کردم و جزء سوره مبارکه رعد است (اِنَّ اللهَ لایغَیرُ ما بِقَوْمٍ حَتّی یغَیرُوا ما بِأنْفُسِهِمْ) تصریح به همین مطلب است، یعنی خداوند تغییری در آنچه شامل حال قومی هست ایجاد نمیکند مگر آن که خود آنها در آنچه مربوط به ضمیر و روحیه خودشان است تغییری ایجاد کنند. در سوره مبارکه انفال پس از آن که به عاقبت شوم و نکبتبار کفار قریش که گرفتار شدند اشاره میکند، میفرماید: ذلِک بِما قَدَّمَتْ أیدیکمْ وَ أنَّ اللهَ لَیسَ بِظَلّامٍ لِلْعَبیدِ یعنی این بیچارگی و بدبختی نتیجه اعمال خود شماست وگرنه خدا هرگز به بندگان خویش ظلم روا نمیدارد. بعد میفرماید: کدَأْبِ الِ فِرْعَوْنَ وَ الَّذینَ مِنْ قَبْلِهِمْ کفَروا بِایاتِ اللهِ فَأخَذَهُمُ اللهُ بِذُنوبِهِمْ اِنَّ اللهَ قَوِی شَدیدُ الْعِقابِ یعنی چیز تازهای نیست؛ روش شما به روش آل فرعون و کسانی که قبل از آنها در این جهان زندگی میکردند مانند است که خدا نتیجه اعمال زشت آنها را به آنها چشانید، خداوند قوی است و مجازاتهایش سخت و شدید است. بعد میفرماید: ذلِک بِأنَّ اللهَ لَمْ یک مُغَیرآ نِعْمَةً أنْعَمَها عَلی قَوْمٍ حَتّی یغَیروا ما بِأنْفُسِهِمْ[١] قاعده کلی این است که خداوند به گزاف و بیجهت
نعمتی را که بر قومی ارزانی داشته از آنها پس نمیگیرد مگر هنگامی که در روحیه خویش تغییراتی بدهند.
در سوره بنی اسرائیل داستان مقهوریت و مغلوبیت بنی اسرائیل را به دست اقوام خارجی به میان میکشد و میفرماید: شما دو بار در روی زمین فساد کردید و هر دو بار خداوند متعال به وسیله اقوام خارجی نتیجه اعمال سوء شما را به شما چشانید. آنگاه میفرماید: عَسی رَبُّکمْ أنْ یرْحَمَکمْ وَ اِنْ عُدْتُمْ عُدْنا وَ جَعَلْنا جَهَنَّمَ لِلْکافِرینَ حَصیرآ[٢] یعنی امیدی هست
[١] . انفال / ٥١.
[٢] . انفال / ٥٢.