گستره شريعت - خسروپناه، عبدالحسین - الصفحة ٢١٩ - ١-٢ انسانشناسي ارزشي

مي‌کند. [١]

مولوي با اين داستان در صدد ابطال قياس‌هاي نا به جاست. گاه افراد بدون دليل خود را با ديگران مقايسه مي‌کنند و نتيجه‌ي قطعي مي‌گيرند. بسياري از مردم عبادت فراوان مي‌کنند و طاعت خداوندي را به جا مي‌آورند و دل به پاداش حضرت حق خشنود مي‌سازند؛ ولي طاعتي که از روي ريا باشد، در حقيقت، گناه نهان است و چه بسيارند چيزهايي که آن‌ها را نوراني مي‌بيني در حالي که تيره و تارند.

آن کرمي را گفت افزون مايه‌اي *** که: تو را رنجور شد همسايه‌اي

گفت با خود کر،که با گوش گران *** من چه دريابم ز گفت آن جوان؟

خاصه، رنجور و ضعيف آواز شد *** ليک بايد رفت آنجا، نيست بُد

چون ببينم کان لبش، جنبان شود *** من قياسي گيرم آن را هم ز خَود

چون بگويم: چوني اي محنت کشم؟ *** او بخواهد گفت: نيکم، يا خوشم

من بگويم: شکر، چه خوري اَبا *** او بگويد: شربتي يا ماش با

من بگويم: صُحّ نوُشَت، کيست آن *** او بگويد: از طبيبان پيش تو؟ گويد فلان

من بگويم: بس مبارک پاشت او *** چونکه او آمد، شود کارت نکو

پاي او را آزمودستيم ما *** هر کجا شد مي‌شود حاجت روا

اين جوابات قياسي، راست کرد *** پيش آن رنجور شد، آن نيک مرد

گفت: چوني؟ گفت: مُردم، گفت: شکر *** شد ازين، رنجور، پُر آزار و نُکر

کين چه شکرست؟ او عدّو ما بُدست *** گر قياسي کرد و آن کژ آمدست

بعد از آن گفت: از طبيبان کيست او *** کو همي آيد به چاره پيش تو

گفت: عزرائيل مي‌آيد، برو *** گفت: پايش بس مبارک شاد شو

گر برون آمد، بگفت او شادمان: *** شکرِ آن از پيش کردم اين زمان

گفت رنجور: اين عدو جان ماست *** ما ندانستيم کو، کان جفاست