اسلام نه به اقتصاد آزاد اعتقاد دارد و نه به آزادي مطلق اقتصادي، آزادي اقتصادي در اسلام با ارزش‌هاي اسلام توام است؛ به همين دليل آزادي اقتصادي در عرصه‌ي توليد و مصرف، در چارچوب قوانين اسلامي پذيرفته مي‌شود؛ براي نمونه، انسان‌ها در انتخاب شغل، جز در موارد زيان‌بارِ فردي و اجتماعي، آزادند، يا نسبت به درآمدهاي مشروع، داراي حق مالکيتِ فردي‌اند.

اسلام مالکيت از راه فحشا و منکرات و محرمات را مردود مي‌داند؛ بنابراين هم آزادي اقتصادي به عنوان حق طبيعي براي انسان محفوظ است و هم ارزش‌هاي انساني و شرعي موردن نظرند؛ به همين، دليل آزادي اقتصادي در اسلام از معايب و مشکلات اجتماعي، هم‌چون: انحصارگرايي، مفاسد اجتماعي و فاصله‌ي طبقاتي در امان است و دو نوع محدوديت ذاتي و عيني براي فعاليت اقتصادي عرضه مي‌دارد. [١]

در ذيل، به برخي از آيات و روايات مربوط به آزادي اقتصادي در اسلام توجه مي‌کنيم: وَ لَقَدْ مَکَّنّاکُم فِي الْاَرْضِ وَ جَعَلْنَا لَکُمْ فِيها مَعَايشَ قَلِيلاً مَا تَشْکُرُونَ ؛ شما را در زمين مکان داده و در آن جا براي شما معيشت‌ها قرار داده‌ايم ولي اندک سپاس مي‌گذاريد. هَوَ الَّذِي جَعَلَ لَکُمُ الْاَرْضَ ذَلُولاً فَامْشُوا فِي مَنَاکِبَها وَ کُلُوا مِنْ رِزْقِهِ وَ اِلَيهِ النُّشُورُ ؛ اوست که براي شما زمين را نرم قرار داد؛ پس در اطرافش راه برويد و از روزي آن بخوريد و بازگشت به سوي اوست. الَّذِي جَعَلَ لَکُمُ الْاَرْضَ مَهْداً وَ سَلَکَ لَکُمْ فِيهَا سُبُلاً وَ اَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ مَاءً فَاَخْرَجْنَا بِهِ اَزْوَاجاً مِن نَبَاتٍ شَتَّي، کُلُوا وَ ارْعَوْ اَنْعَامَکُم اِنَّ فِي ذلِکَ لآياتٍ لِاُولِي النُّهي [٢]: همان که زمين را براي شما گهواره‌اي کرد و برايتان در آن‌ها راه‌ها کشيد و از آسمان آبي فرود آورد و با آن اقسام مختلف گياه پديد آورديم. بخوريد و حيوانات خويش را بچرخانيد که در اين براي اهل خرد عبرت‌هاست.

امام علي (ع) به والي خود نوشت: گروهي از حوزه‌ي ماموريت تو نزد من آمدند و چنين اظهار کردند که اگر نهر متروک

[١] ر. ک: اقتصادنا، ص ٢٨٢

[٢] طه: ٥٣