گستره شريعت - خسروپناه، عبدالحسین - الصفحة ٢٩ - تعاريف متفکران اسلامي و غربي

پارسونز، جامعه‌شناس معروف، دين را به مجموعه‌اي از باورها، اعمال، شعاير و نهادهاي ديني معرفي مي‌کند که افراد بشر در جوامع مختلف بنا کرده‌اند. [١]

فريدريش شلاير ماخر، دين را احساس اتکاي مطلق مي‌داند. [٢] و اين تعريف و نيز تعاريف ماتيو ارند [٣] و تي‌يل [٤] و انيشتين [٥] از سنخ تعاريف احساسي و اخلاقي‌اند.

هربرت اسپنسر، براولي و رويل نيز بر تعاريف معرفتي و اعتقادي تاکيد ورزيدند. بنابر اين تعاريف، دين اعتراف به حقيقت کامل خير است که بر ساير موجودات تجلي کرده است. [٦] و [٧] برخي از نويسندگان غربي مانند اس دايناخ با روي‌کرد طبيعت‌گرايانه و ملحدانه، دين را به مجموعه‌اي از اوامر و نواهي دانسته‌اند که مانع عمل‌کردِ آزاد استعدادهاي انسان مي‌گردند. [٨]

تمام تعاريف مذکور دچار اشکالات مشترکي هستند؛ از جمله اينکه، بر اساس پيش‌فرض‌هاي خاص خود به تعريف دين پرداخته‌اند؛ مثلاً، دايناخ با پيش‌فرض ملحدانه، سکولاريستي و نفي هر گونه نياز بشر به دين، دين را مانع رشد استعدادهاي انسان معرفي مي‌کند.

هم چنين اين پژوهشگران تنها به يک ساحت و بعد از ابعاد دين توجه نموده‌اند؛ مثلاً تنها به اخلاق يا احساس يا اعتقاد و يا کارکردهاي جامعه‌شناختي يا روان‌شناختي عنايت داشته‌اند، در حالي که ساحت هاي ديگري در دين وجود دارد که نبايد از آن غفلت کرد.