که با تسلط بر تکنولوژي و استفاده‌ي بهينه از منابع موجود، توان برنامه‌ريزي جامع براي تامين رفاه جامعه را داشته و زمينه‌ي مناسب براي نيل به کمالات انساني براي همگان فراهم باشد. بر اين اساس، در يک نظام اسلامي، رشد و توسعه هدف نهايي نيست، بلکه هدفي ضروري و درحد خود ارزشمند و وسيله‌اي است براي رسيدن انسان به فضايل و مکارم اخلاقي و پيمودن مسير قرب الي الله [١]

مفهوم توسعه به اصطلاح معاصر مفهومي جديد است و در متون ديني با عناوين عمران، صنعت، تجارت، رشد نيروهاي انساني، امنيت، بهداشت رواني و جسماني از آن ياد شده است. در اين جا به شرح برخي از آيات و روايات مربوط به اين بحث مي‌پردازيم: هَوَ انَشَاَکُم مِنَ الْاَرْضِ وَ اسْتَعْمَرَ کُمْ فِيها ؛ خداوند شما را از زمين ايجاد کرد و به آباداني در آن گماشت. از اين آيه استفاده مي‌شود که عمران و آباداني زمين از مسئوليت‌هاي مهم انسان در حيات دنيوي است؛ بنابراين مي‌توان ادعا کرد که خداوند انسان را به آباداني زمين مامور کرده است. هُوَ الَّذِي خَلَقَ لَکُم مَا فِي الْاَرْضِ جَمِيعاً ؛ خداوند براي شما همه‌ي آن چه در زمين وجود دارد را آفريده است. آيه‌ي شريفه ظهور در اين دارد که آنچه در زمين است براي شما مباح بوده، و همه‌ي انسان‌ها حق تصرف در آن امور را دارند و هرگونه بهره‌وري از آن‌ها جايز است- مگر در مواردي که از طريق آيات و سنت ممنوع شده باشند. هُوَ الَّذِي جَعَلَ لَکُمُ الْاَرضَ ذَلُولاً فَامْشُوا فِي مَنَاکِبَها وَ کُلُوا مِن رِزْقِهِ وَ اِلَيهِ النُّشُورُ ؛ او خدايي است که براي شما زمين را رام قرار داد؛ پس بر روي آن حرکت کنيد و از روزي آن بخوريد و بازگشت به سوي اوست. رام بودن زمين يعني تسلط آدمي براي بهره‌برداري از آن در ابعاد مختلف. زمين نيز استعداد پاسخ‌گويي به نيازهاي انسان را داراست. هذا ما امر به عبدالله علي امير المومنين، مالک بن الحارث الاشتر في عهده اليه حين ولاه مصر: جبايه خراجها و جهاد عدوها و استصلاح اهلها و عماره بلادها ؛ اين نوشته چيزي است که بنده‌ي خدا، علي امير مومنان، در عهد خود به مالک، فرزندي حارث اشتر، فرمان

[١] ر. ک: فصلنامه‌ دانشگاه اسلامي، سال اول، شماره‌ي دوم، پاييز ٧٦، ص ١٠