آئين كيفرى اسلام - ترابى شهرضايى، اكبر - الصفحة ٥٧٦ - فرع دوم حكم حضور گروه مؤمنين

دارد و چيزى كه مانع و صارف از اين وجوب باشد، وجود ندارد. از اين رو، نبايد به احتياط لزومى قائل شد، بلكه بالاتر از آن، بايد فتوا به وجوب داد.

بحث دوم: تعداد مؤمنان‌

در تعداد گروه مؤمنان اختلاف شديدى است؛ اعداد يك، دو، سه، چهار، و ده به عنوان حدّاقل از طايفه در كلمات آمده است؛ برخى نيز آن را به عرف حواله كرده‌اند.

نكته: در عبارت‌ تحرير الوسيله، امام راحل رحمه الله فرموده است: «والأحوط حضور طائفة من المؤمنين ثلاثة أو أكثر»؛ اين عبارت، دو احتمال دارد:

١- امام راحل در اصل حضور طائفه احتياط كرده، ولى در تعداد آنان، سه يا بيش‌تر به طور قطع فتوا داده است.

٢- در هر دو مطلبِ حضور طائفه و تعدادشان احتياط كرده‌اند؛ در برابر كسانى كه حدّاقل طايفه را دو يا يك نفر گفته‌اند.

ظاهرِ عبارت، احتمال اوّل را تقويت مى‌كند؛ يعنى احوط مربوط به حضور طايفه در مقابل عدم حضور آنان است؛ امّا «ثلاثة أو أكثر» تفسير طايفه است؛ و از بين اقوالى كه در تعداد طايفه وجود دارد، ايشان اين اقوال را اختيار كرده است. شاهدش اين كه اگر در هر دو مطلب احتياط كرده بودند، بايد «الأحوط» را تكرار مى‌كردند.

تحديد حدّاقل طائفه به يك نفر

جمع زيادى از فقها مانند علّامه رحمه الله در قواعد [١] محقّق رحمه الله در نافع‌ [٢]، شيخ قدس سره در نهايه‌ [٣]، ابن سعيد حلّى رحمه الله در جامع‌ [٤]، مرحوم طبرسى در مجمع البيان‌ [٥]، طوسى رحمه الله‌ [٦] در تبيان‌ و ابن عباس رحمه الله در

[١]. قواعد الاحكام، ج ٢، ص ٢٥٤.

[٢]. مختصر النافع، ص ٢٩٥.

[٣]. النهاية في مجرّد الفقه والفتوى، ص ٧٠١.

[٤]. جامع الشرايع، ج ٥٤٩.

[٥]. مجمع البيان، ج ٧، ص ١٩٦.

[٦]. التبيان، ج ٧، ص ٤٠٦.