ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ٢٦٠ - اختلاف مفسرين در معناى ما ذا قال ربكم

هر گاه فزع از دلهايشان بيرون رود وقت فزع تا آنكه بشنوند سخن فرشتگان را( (قالُوا)) يعنى فرشتگان بايشان گفتند.

(ما ذا قالَ رَبُّكُمْ قالُوا) يعنى پروردگار شما چه گفت، گفتند يعنى اين گروه مشركين بايشان جواب دادند (الْحَقَ‌) يعنى گفت حق.

ابن عباس و قتاده و ابن زيد گفتند: پس اعتراف كردند كه آنچه كه پيامبران آورده‌اند حق است، و گفته‌اند كه ضمير بملائكه برميگردد.

اختلاف مفسّرين در معناى‌( ما ذا قالَ رَبُّكُمْ‌)

مفسّرين بر معناى اين آيه بر چند وجه اختلاف كرده‌اند.

١- وقتى فرشتگان باعمال بندگان بالا روند و بر ايشان صداى بزرگى بود، پس فرشتگان خيال كردند كه روز قيامت شده، پس بسجده افتاده و مى ترسيدند پس وقتى دانستند كه روز قيامت نيست،( قالُوا ما ذا قالَ رَبُّكُمْ قالُوا الْحَقَ‌)، گفتند پروردگار شما چه گفت؟ گفتند حق فرمود.

٢- مقاتل و كلبى گويند چون بين حضرت عيسى ٧ و حضرت محمد ٦ (فترت) واقع شد و خدا حضرت محمد ٦ را مبعوث كرد و خداوند جبرئيل را باو وحى نمود، پس فرشتگان گمان كردند كه جبرئيل نازل شده بچيزى از امر ساعت، پس براى اين بيهوش شدند، پس جبرئيل بهر يك از آسمانها عبور ميكرد و فزع را از ايشان برطرف مينمود، پس فرشتگان سر برداشته و بعضى از ايشان به برخى ديگر ميگفت‌( ما ذا قالَ رَبُّكُمْ قالُوا الْحَقَ‌) يعنى وحى.

٣- ابن مسعود گويد: و جبائى هم قول او را اختيار كرده كه خداى-