ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ٢٠٢ - شرح لغات

(فَأَنْزَلْنا عَلَى الَّذِينَ ظَلَمُوا رِجْزاً مِنَ السَّماءِ): هر آينه اگر بردارى از ما عذاب را[١] و ما نازل كرديم بر كسانى كه ستم كردند عذابى از آسمان‌[٢] پس چون (الرجز) عذاب بود توصيف با ليم و دردناك نمود چنانچه خود عذاب هم جايز است با ليم توصيف نمود و جرّ در اليم روشن‌تر است براى آنكه وقتى عذابى از عذاب اليم باشد عذاب اوّل اليم خواهد بود و هر گاه اليم جارى بر عذاب باشد معنايش عذاب دردناكى از عذاب خواهد بود، و اوّل فايده‌اش بيشتر است.

شرح لغات:

الحمد: آن توصيف و تعريف به نيكويى براى تعظيم و بزرگداشت است و نقيض آن مذمّت است و آن تعريف بزشتى براى كوچك كردن است، آن گاه آن را تقسيم نمود، پس بعضى از آن نزديكتر و بعضى از آن والاتر است و بالاتر آنست كه بر وجه عبادت و پرستش واقع شود و آن را هيچكس جز خدا مستحق نيست براى آنكه احسان خدا كه نامش عزيز است با احسان احدى از مخلوق او مقايسه و موازنه نميشود، و او مستحق حمد است بر احسان و انعامش پس هيچكس از آفريده‌هاى او استحقاق ستايش مانند آنچه خداى سبحان استحقاق دارد ندارند.

الولوج: بمعناى دخول است.

[١]- سوره اعراف آيه ١٣٤.

[٢] سوره بقره آيه ٥٩ و نيز سوره اعراف آيه ١٦٢ و در سوره عنكبوت آيه ٣٤ و در سوره اعراف آيه: ١٣٤ و همان سوره آيه ١٣٥ و هم در جاثيه آيه ١١.