ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ٣٩٦ - دليل

٣٥- تا از ميوه آن و از آنچه بدست خويش آن را بعمل آورديم ميخورند آيا سپاس نمى‌گذارند.

قرائت:

عاصم و حمزه و ابن عامر (لما جميع) بتشديد ميم خوانده و باقى از قراء با تخفيف (لما) قرائت كرده‌اند، و اهل كوفه غير حفص" و ما عملت" بدون" هاء" خوانده و ديگران (و ما عملته) خوانده‌اند.

دليل:

كسى كه ميم از (لما) را تخفيف داده پس بدرستى كه از قول خدا، و ان كلّ مخفّفه از ثقيله و ما از لما را زايده گرفته و تقديرش (و انّه كل لجميع لدينا محضرون) است، و كسى كه ميم از (لما) را تشديد داده، پس البته لما در اينجا را بمعناى الّا دانسته گفته ميشود، سألتك لما فعلت كذا، از تو پرسيدم آيا چنان نكردى (و الا فعلت كذا) و ان نافيه است، پس تقديرش ما كل الا محضرون نيستند تمامشان مگر حاضر شده.

و قول خدا (و ما عملته ايديهم) پس البته حذف در قرآن از اين قبيل بسيار است مثل‌( وَ سَلامٌ عَلى‌ عِبادِهِ الَّذِينَ اصْطَفى‌)[١]( هذَا الَّذِي بَعَثَ اللَّهُ رَسُولًا)[٢] و موضع و محل ماجراست، و تقدير آن، ليأكلوا مما عملته ايديهم، است و ممكنست كه ما نفيه باشد يعنى (و لم تعمله ايديهم) و تأييد ميكند آن را قول خدا( أَ أَنْتُمْ تَزْرَعُونَهُ أَمْ نَحْنُ الزَّارِعُونَ‌)[٣] آيا شما زراعت مى كنيد آن را يا ما زراعت كننده‌ايم.

[١]- سوره نمل آيه: ٥٩.

[٢]- سوره فرقان آيه: ٤١.

[٣]- سوره واقعه آيه: ٦٤.