ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ٢٤٥ - تفسير

پس چون تكذيب كردند پيامبران را و فرمان خدا را ترك كردند خدا موش- صحرايى را فرستاد تا اين سدّ را سوراخ كردند و آب سدّ مانند سيل يك بار، بر ايشان آمد و ايشان را غرق كرد و هلاك نمود.

و به تحقيق تفسير عرم گذشت، ابن اعرابى (محى الدين) گويد:

عرم سيل بنيان كنى است كه قابل تحمّل و طاقت نيست.

(وَ بَدَّلْناهُمْ بِجَنَّتَيْهِمْ‌) و تعويض كرديم دو باغشان را كه در آن انواع ميوه‌جات و خيرات بود.

((جَنَّتَيْنِ)) دو باغ ديگر نام آنها را هم باغ گذارد براى تركيب و تنظيم كلام چنانچه فرمود،( وَ مَكَرُوا وَ مَكَرَ اللَّهُ‌)[١] و مكر نمودند و خدا هم مكر نمود و( فَمَنِ اعْتَدى‌ عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ‌)[٢] پس كسى كه دشمنى و عداوت بر شما كند شما هم متقابلا بر او دشمنى نمائيد.

(ذَواتَيْ أُكُلٍ خَمْطٍ وَ أَثْلٍ‌) يعنى دو باغى كه داراى خوراكى بودند و خمط اسم ميوه هر درختى است و ميوه خمط تلخ است.

ابن عباس گويد: خمط درخت اراك است‌[٣] و بعضى گفته‌اند آن درخت خار است.

ابن عباس گويد: آن هر درختى است كه تيغ داشته باشد و اثل درخت گز، يا درخت عرعر است.

[١]- سوره آل عمران آيه: ٥٤.

[٢] سوره بقره آيه: ١٩٤.

[٣]- درخت اراك چوبش براى مسواك خوب است و اين مسواكهايى بود كه از حجاز ميآوردند از چوب اراك است، شاعرى درباره محبوبه‌اش گفته: