فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢١٢ - وقوف در عرفات با عامه حسن كاشانى
سمت وادى محسر بالا روند، گفتم اگر در مشعر چنين وضعيتى پيش آمد و از كثرت حجاج، جا تنگ شد چه كنند؟ فرمود از ما زمين بالا بروند، گفتم: اگر در عرفات بودند و از كثرت حجاج جا برايشان تنگ بود چه كنند؟ فرمود: بالاى كوه بروند.
از اين نصوص استفاده مىشود كه شارع مقدس براى اطراف و نقاط نزديكتر به مكانهاى مورد نظر خود، به حريمى قائل است و وقوف در آن حريمها، گر چه باعث استيفاى تمام ملاك نزد شارع نشود، اما دست كم مقدارى از ملاك را استيفا مىكند. از اين رو، هرگاه وقوف در عرفات يا منا ممكن نباشد، نفرمودهاند در هر مكانى كه وقوف انجام شود، صحيح است؛ بلكه بايد الأقرب فالأقرب باشد. اين به معناى آن است كه مكانهاى نزديك به عرفات و منا، با ساير مكانها فرق دارد و وقوف در آنها مرتبه ناقصى از واجب را استيفا مىكند.
حريم زمانى هم مورد نظر شارع بوده است كه نمونه هايى از آن به شرح زير است:
١. در مورد غسل جمعه وارد شده كه اگر كسى مىداند در جمعه آب پيدا نمىكند، روز پنج شنبه آن را انجام دهد (٨)و يا در روز شنبه آن را قضا كند. (٩)اين گواه آن است كه روز پنج شنبه و شنبه كه مجاور با جمعه است، با ساير ايام تفاوت دارد و بخشى از ملاك و اهميت روز جمعه به آنها هم سرايت مىكند. در روايتى وارد شده كه خداوند ملائكه را از عصر پنج شنبه به زمين فرو مىفرستد كه نشانه سرايت احترام جمعه به زمان نزديك به آن است. (١٠)
(٨) همان ، كتاب الطهارة، ابواب الاغسال المسنونة، باب ٩ (باب استحباب تقديم الغسل يوم الخميس لمن خاف قلّة الماء يوم الجمعة).
(٩) همان، باب ١٠ ( باب ان من فاته الغسل يوم الجمعة قبل الزوال استحب له قضاؤه في بقية النهار أو يوم السبت).
(١٠) بحار الانوار، ج٨٦، ص ٣٦١.