فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٥ - شهيد اول و سازماندهى نهاد مرجعيت آيت اللّه سيد محمود هاشمى شاهرودى
أيّامه...». يك استاد براى شاگردش اين گونه تعبير مىكند! گفته شده كه اين استاد در باره ايشان فرمود: بيش از آنچه اين شاگرد از من استفاده كرده من از او استفاده كردهام. اين نشان از فوق العادگى مرحوم شهيداول دارد.
شهيد اول با عمر نسبتاً كوتاهى كه داشته كه اكثرش هم در سفر براى تحصيل و تحقيق علم گذشت و به مصر و شام و بغداد و حله براى درك محضر اساتيد و بزرگان علم سفر كرد و حتى در محضر حدود چهل استاد از بزرگان و محدثين و علما و ادباى اهل سنت حضور يافت، با اين همه استغراق علمى، يكى از امتيازات و مشخصههاى كم نظير يا بى نظير اين عالم بزرگوار شيعه ، توجهات اجتماعى و سياسى او بود. يعنى احساس مسئوليتى كه نسبت به طايفه و نسبت به اسلام و مسلمانان مخصوصاً شيعيان داشت. بسيارى از علما از نظر علمى تحقيقات عميقى دارند، از نظر معنوى هم در مراتب عالى از كمال سير و سلوك و عرفان و تقوا و زهدند، ولى اين خصلت يعنى حس مسئوليت داشتن نسبت به امورى كه در جهان اسلام مىگذرد و خود را در قبال آن مسئول دانستن، در آنها كمتر ديده مىشود.
تحقق اهداف و مقاصد بلند انبيا و ائمه اطهار و احياى آنها و حاكم كردن شرايع الهى در جامعه به مصداق «يحكم بها النبيون و الربانيون والاحبار بما استحفظوا من كتاب اللّه و كانوا عليه شهداء» در گرو چنين احساس مسئوليتهاى خطير وكلانى است و همين احساس مسئوليتها منشأ تحولات بزرگ اجتماعى در طول تاريخ بوده است. مسئوليت بزرگ انبيا و ائمه همين بوده و علماى بزرگ ما هم كه در تاريخ نقش اجتماعى فوق العادهاى داشتهاند همين حس در آنان غالب بوده و آنان را به صحنه جهاد و مبارزه و تلاش، نه تنها تلاشهاى علمى، بلكه تلاشهاى اجتماعى، سياسى، ميدانى و در دل جامعه رفتن و درد مردم را شناختن و علاج كردن و ايستادگى براى گرفتن حق آنها، كشاند.
اين يكى از مشخصههاى مهم حركت انبيا و ائمه اطهار در طول تاريخ است.