فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٣٥١ - نگاهى كوتاه به موسوعه «فقه الصادق» سيد محمد مهدى رفيع پور
موسوعات، در مجلدات آخر دچار نوعى شتاب زدگى در تأليف شدهاند كه شايد علت آن، اشتغالات اجتماعى نويسندگان يا كهولت سن و... باشد.
٢. اگر چه، به فروع مهمى كه صاحب عروه و شيخ در مكاسب طرح كردهاند، عنايت شده، اما از فروع بسيار مهم ديگر هيچ بحثى نشده است. اين نقص با مراجعه به تحرير علامه و يا مناهج المتقين مرحوم مامقانى تا حدى قابل جبران بود.
٣. مسائل مستحدثه هر بحث ـ كه تا زمان نگارش طرح شده بود ـ غالباً طرح نشده است؛ مانند: بحث رؤيت هلال با وسايل جديد، عده بر زنان مطلقهاى كه رحمشان را در مىآورند، ذبح حيوانات با دستگاه و... .
البته مؤلف كتابى به عنوان «فقه المسائل المستحدثه» (٩)دارد كه در آن از ٢١ مسئله جديد بحث كردهاند و به نظر مىرسد كه اگر آن را هم در آخر فقه الصادق قرار دهند، به تكميل موسوعه عنايت فرمودهاند.
٤. متن كتاب تبصره مرحوم علامه بوده است كه به علت اختصار زياد، اصلاً قابليت چنين شرحى را ندارد؛ يعنى اكثر شرح متعرض مطالب استطرادى (غير مربوط به متن) است. مؤلف محترم اگر بنا بر نگارش مختصر نداشت، خوب بود متنى مانند شرايع يا قواعد را انتخاب مىكرد كه تناسب بيشترى با شرح داشته باشد.
٥. مبحث مهم اجتهاد و تقليد اصلاً وجود ندارد و اين سبب نقصان اين موسوعه شده است. در مورد مباحث عتق هم شايسته بود كه حداقل كلياتى از آن ارائه بشود؛ چرا كه براى فهم كلمات اصحاب در ديگر مباحث فقهى مفيد است.
٦. در برخى از موارد، با اينكه مؤلف تغيير نظر داده، مطالب كتاب اصلاح نشده است؛ مثلاً در بحث طهارت اهل كتاب، با اينكه خود ايشان فتوا به طهارت دادهاند (منهاج الصالحين، ج ١، ص١٥٤)، ولى نتيجه بحث كتاب، نجاست آنهاست (همان، ج٤، ص٤٤٥و٤٤٦) يا در بحث نماز عيدين در زمان غيبت، با اينكه در مشروعيت جماعت آن اشكال دارد (همان، ج١، ص٣٣٥) تعبير
(٩) چاپ پنجم، نشر حديث دل، ١٤٢٥ هـ ق.