٢. اثر به معناى باقى مانده چيزى: الف) به عقيده مشهور فقها، هنگام استنجاء با آب از بين بردن عين نجس و اثر آن شرط است، به خلاف پاك كردن محل غائط با سنگ و مانند آن، كه در آن فقط از بين بردن عين نجس ـ و نه اثر آن ـ شرط است. (٢٧) (ر.ك: استنجاء)

ب. در تطهير نجاسات با آب، از بين رفتن عين نجس به گونه‌اى كه اثرى از آن بر محل نجاست باقى نماند ـ حتى اجزاى ريز آن ـ شرط است. البته وجود آثارى‌مانند بو و رنگ بعد از شستن، اعتبار ندارد. (٢٨)(ر.ك: غسل)

ج) در تطهير زمين، آيا از بين رفتن اثر نجاست، همانند عين آن، شرط است يا خير؟ دو قول مطرح است. (٢٩) (ر.ك: مطهرات ، ارض)

د) فقها در جواز استعمال حنا براى كسى كه قصد محرم شدن دارد و اثر آن تا هنگام احرام باقى مى‌ماند، اختلاف كرده‌اند. همچنين است در جواز ماليدن روغن خوش‌بو، كه بوى آن تا هنگام احرام باقى مى‌ماند. البته حرمت استعمال هر يك از اين دو بعد از احرام، مورد اتفاق است. (٣٠) (ر.ك: احرام).

هـ) چنانچه آثار تحجير به واسطه اهمال تحجير كننده از بين برود، حق تحجير او از بين مى‌رود و ديگرى مى‌تواند آن را احيا كند. اگر از بين رفتن آثار تحجير به واسطه اهمال وى نباشد و آثار تحجير بدون اختيار تحجير كننده از بين برود، مثلاً كسى آن را از بين ببرد يا سيل و مانند آن موجب محو شدن آن گردد، در بطلان حق

(٢٧) شرائع الاسلام، ج ١، ص ١٨ ـ ١٩ ؛ ارشاد الاذهان، ج ١، ص ٢٢١ ؛ جواهر الكلام، ج ٢، ص ٢٢ و ٤٢ ؛ كتاب الطهارة (تراث الشيخ الاعظم)، ج ١، ص ٤٤٦ و ٤٦١.
(٢٨) جواهر الكلام، ج ٦، ص ١٩٨.
(٢٩) همان، ج ٦، ص ٣١٠ .
(٣٠) همان، ج ١٨، ص ٣٧٤ ـ ٣٧٥ و ٤٢٨ ـ ٤٣٠ ؛ تحرير الوسيلة، ج ١، ص ٣٨٩، م٢٧.