حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٨٥ - پیآمدهای حکم وصیت از منظر قرآن و روایات
٣. حمایت از زنان
بنا بر سنتهای جاهلی، زنان در جامعۀ اعرابِ دوران پیش از اسلام، از بسیاری حقوقِ خویش محروم بودند، ولی با ظهور اسلام، حکمت الهی چنین اقتضا میکرد که تغییر این سنتها به تدریج صورت گیرد؛ از این رو، نخست حکم وصیت آمده و پس از آن، احکام ارث نازل شد.[٢٧٥] قرآن کریم به مردان توصیه میکند که با نزدیک شدن مرگ، باید وصیت کنند که همسرانشان را تا یک سال از منزل اخراج نکرده و هزینۀ زندگىِ او را در آن مدت بپردازند:
Gوَ الَّذینَ یُتَوَفَّوْنَ مِنْکُمْ وَ یَذَرُونَ أَزْواجاً وَصِیَّةً لِأَزْواجِهِمْ مَتاعاً إِلَى الْحَوْلِ غَیْرَ إِخْراجF[٢٧٦]؛
و کسانى از شما که در [آستانه] جان سپردن قرار مىگیرند و همسرانى بر جاى مىگذارند، [باید] براى همسرانشان وصیت کنند که تا یک سال، (آنها را با پرداختن هزینۀ زندگى) بدون بیرون راندن (از خانه) بهرهمند سازند.
بر اساس این آیه شایسته است مردان، بخشى از مال خود را براى همسرانشان وصیت کنند و آیندۀ زنان بیوه را از لحاظ مسکن و هزینههای زندگی تأمین کنند. از پیآمدهای چنین وصیتی، فراهم شدن زمینههای امنیت روانی و اقتصادی زنان بیسرپرست و به دنبال آن، تقویت امنیت اخلاقیِ جامعه خواهد بود؛ البته هرچند بسیاری از مفسران معتقدند این آیه به وسیلۀ آیۀ «عِدّه»[٢٧٧] و «ارث»[٢٧٨] نسخ شده است[٢٧٩]، اما پیآمدهای مطلوبی که شمرده شد در سایۀ توجه اسلام به حقوق زنان در ضمن حکم وصیت و ارث، غیر قابل انکار است.
٤. پیشگیری از بروز اختلاف
داشتن وصیت، نشانۀ دقت داشتن و اهل حساب بودن است و از آنجا که مسئله حفظ حقوق و اموال مردم و به طور کلى اجراى عدالت اجتماعى، از مهمترین مسائلى است که اسلام روى آن تأکید مىکند، قرآن کریم براى اینکه حقوق ورثه در اموال میت
. [٢٦٨] آلاء الرحمن فى تفسیر القرآن، ج١، ص١٥٥.
[٢٧٦]. بقره، آیۀ ٢٤٠.
[٢٧٧]. بقره، آیۀ ٢٣٤.
[٢٧٨]. نساء، آیۀ ١٢.
[٢٧٩]. مجمعالبیان، ج٢، ص٦٠٢.