رجالیان متقدم در بسیاری از موارد، راویان عامی،[٢٢٨] زیدی،[٢٢٩] فطحی، [٢٣٠] واقفی[٢٣١] و... را معرفی کرده و بلافاصله وی را در حدیث ثقه[٢٣٢] دانسته‌اند و یا آن‌که کتاب و اصل او را «مُعتَمَد» خوانده‌اند.[٢٣٣]

این نوع تخصیصِ واژۀ «ثقه»، خود می‌تواند بیان‌گر نوعی اعتماد ویژه در منابع
متقدم بوده باشد؛ اعتمادی که بیشتر به دنبال صحت و سقم روایت است و به درجه‌بندی آن نمی‌اندیشد. کوتاه سخن این‌که، متأخران اگرچه فساد مذهب را جرح راوی و ضعف وی دانسته‌اند، [٢٣٤] نقل راویات آن‌ها را شاید از مرحلۀ صحیح تنزل داده و در مرتبۀ توثیق نشانده‌اند.

نظیر همین تخصیص واژۀ «ثقه» در عرصۀ مذهب که بیان شد، در عرصۀ علمی راوی نیز دیده می‌شود. گاه راوی «ثقه فی‌نفسه» خوانده می‌شود، ولی ضعف وی نظیر: کثرت نقل از ضعفا[٢٣٥]، نقل مراسیل[٢٣٦]، اعتماد به مراسیل[٢٣٧] و... به دنبال آن یاد می‌شود. گاهی نیز تصریح می‌شود که وی از سلامت در روایت‌گری برخوردار است[٢٣٨] و روایتش اعتمادبرانگیز است.[٢٣٩]

بنا بر آنچه گذشت و با توجه به استعمالات گوناگون واژۀ «ثقه» در منابع رجالی متقدم[٢٤٠]، می‌توان دریافت که این واژه به نوعی نشان‌گر «اعتماد به روایت‌گری» راوی در

[٢٢٨]. دربارۀ یحیی بن سعید آمده: «عامی، ثقه»؛ رجال النجاشی،‌ص٤٤٣، ش‌١١٩٦.

[٢٢٩]. دربارۀ عبادة بن زیاد اسدی، یحیی بن سالم، احمد بن محمد بن سعید؛ رجال النجاشی، ‌ص٣٠٤، ش‌٨٣٠؛ ص‌٤٤٤، ش‌١٢٠؛ ص‌٩٤، ش‌٣٣٣.

[٢٣٠]. دربارۀ عبدالله بن بکیر، حسن بن فضال و...؛ الفهرست (طوسی)، ‌ص١٠٦، ش‌٤٥٢ و ص‌٤٨، ش‌١٥٣.

[٢٣١]. دربارۀ احمد بن بشیر، ادریس بن فضل و...؛ همان، ‌ص٢٠، ش‌٥٤؛ رجال النجاشی، ص١٠٣، ش‌٢٥٨.

[٢٣٢]. مثلاً دربارۀ احمد بن حسن آمده است: «کان فطحیا غیر انه ثقه فی الحدیث»؛ الفهرست (طوسی)، ص٢٤، ش٦٢. و یا دربارۀ احمد بن بشیر آمده: «من انه ثقه فی الحدیث واقفی المذهب»؛ همان، ‌ص٢٠، ش‌٥٤.

[٢٣٣]. مثلاً دربارۀ اسحاق بن عمار می‌خوانیم: «له اصل و کان فطحیا الا انه ثقه واصله معتمد علیه»؛ همان،‌ ص١٥، ش‌٥٢.

[٢٣٤]. نک: به بخش ‌دوم کتاب‌های الرجال ابن‌داود و خلاصة الاقوال علامه حلی. آنان تمام راویانی را که از اندیشۀ غیرامامیه پیروی می‌کرده‌اند، تضعیف و در شمار مجروحان (الرجال ابن‌داود) یا کسانی که بدان‌ها اعتماد نمی‌کنند، قرار داده‌اند (خلاصة الاقوال).

[٢٣٥]. الفهرست (طوسی)، ‌ص٢٠، ش‌٥٥.

[٢٣٦]. همان.

[٢٣٧]. رجال النجاشی، ‌ص٦٢، ش‌١٤٤.

[٢٣٨]. الفهرست (طوسی)، ‌ص١١، ش‌٣٣.

[٢٣٩]. همان، ‌ص٣٢، ش‌٨٥.

[٢٤٠]. نک: سماء المقال، ص١٩٠-٢١٤. نویسنده، گونه‌های مختلف واژۀ «ثقه» را در منابع رجالی بررسی کرده است.