راویان و گزارش‌گران حدیث، در هنگام دریافت و نقل روایت، باید دارای شرایطی باشند که مجموع آن‌ها موجب اطمینان به صحّت نقل آنان و حجیت روایاتشان شود. از این رو، نقش راوی در خبردهی بسیار تعیین‌کننده است. شخصیت راوی را می‌توان مهم‌ترین رکن در تشخیص درستی یا نادرستی روایت قلمداد کرد. با توجه به علم اجمالی در وجود راویان دروغ‌گو و غیرضابط، بایسته است که حدیث‌شناسان در شناسایی صفات راوی دقت کنند. این‌گونه حساسیت‌ها سبب شده تا از همان عصر حضور، راویان و علاقه‌مندان به احادیث اهل‌بیت: در شناسایی هر راوی، به دنبال احراز شرایط موجود در راوی باشند.

رجالیان، شرایطی را برای راوی بیان کرده‌اند که به نظر می‌رسد بیشتر برگرفته از ارشادات عقلی است. در منابع رجالی، شش شرط به عنوان شرایط راوی شمرده شده است که عبارتند از: اسلام، عقل، بلوغ، ایمان، عدالت و ضبط.[١٧٨] مشهور رجالیان، در معتبر دانستن این شرایط هم‌داستانند، اما در مفهوم‌شناسی و دامنۀ شمول آن، اختلاف‌های متعددی گزارش شده است. مامقانی نظریات مختلفی را ذیل هر شرط گزارش کرده است.[١٧٩] این شرایط در بسیاری از منابع رجالی متأخر تبیین شده است.

به روشنی نمی‌دانیم که محدثان متقدم شیعه، چه شرایطی را برای راویان در نظر گرفته بودند، اما به نظر می‌رسد از فرهنگ حاکم علمی روز، که محدثان عامه نیز در همان فرهنگ نقل روایت می‌کردند، متأثر بوده‌اند؛ به بیان دیگر، وقتی حساسیت‌های محدثان متقدم را در جهات خاصی مشاهده می‌کنیم، به صورت طبیعی می‌توانیم شرایطی را که آن‌ها به دنبالش بودند، کشف ‌کنیم.

خطیب بغدادی (م. ٤٦٣ق) در کتاب الکفایة فی علم الروایة به صورت پراکنده، شروط راوی را به زیبایی بیان کرده است. عبارات وی گویای فرهنگ حاکم بر نشست‌های حدیثی آن دوره است. او بارها «اجماع اهل علم» را در برخی از شروط راوی گوشزد می‌کند و شروطی مانند اسلام، عدالت، بلوغ و... را در راوی یادآور شده و خاستگاه روایی آن‌ها را تبیین می‌کند.[١٨٠]

[١٧٨]. مقباس الهدایه، ج٢، ص١٣.

[١٧٩]. نک: همان، ص١٣-٤٤.

[١٨٠]. نک: الکفایة فی علم الروایه، ص٣٤، ٤٦، ٥٤، ٧٦، ٧٨، ٨٦، ٩٢، ١٠١، ١١٧، ١٢٠، ١٦١.